Jataka · दिवस 157 · आठवडा 23
आपली पिसं देणारा सोनेरी हंस
बोधिसत्त्व सोनेरी पिसांचा हंस म्हणून जन्मतो, जो आपल्या तलावाकाठच्या एका कुटुंबावर लक्ष ठेवतो. तो त्यांच्या घरी उडत जातो आणि आई व तीन मुली गरिबीत राहत असल्याचं त्याला दिसतं.
गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेम मोकळेपणाने देतं, आणि पुरेशात समाधान मानलं की भेटी मिळत राहतात.
या गोष्टीत
- पात्रे
- सोनेरी हंस, नंदा, नंदवती आणि सुंदरीनंदा, आई
- मूळ ग्रंथ
- जातक कथा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 157 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 23 · ७ पैकी दिवस 3
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 23: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- आपली पिसं देणारा सोनेरी हंस
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
या जातक कथेत परंपरा सांगते की समाधान आणि विश्वास ही सोन्याहूनही मोठी संपत्ती आहे. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की कृतज्ञतेचा सराव काळजी कमी करायला आणि आईला बरं वाटायला मदत करू शकतो.
"मायेने दिलेल्या भेटी चमकतात. भीतीने हिसकावलेल्या भेटींचा प्रकाश जातो,
सूर्योदयाच्या वेळी तलावावरून सोन्याची एक चमक गेली. जातक कथा सांगतात की आपल्या अनेक जन्मांपैकी एका जन्मात बोधिसत्त्व एक हंस म्हणून जन्मला, ज्याचं प्रत्येक पीस चमकत्या सोन्याचं होतं. पहाटेच्या उजेडात तो पाण्यावरून उडायचा तेव्हा सूर्याचा एखादा छोटा तुकडा सुटून फिरायला निघाल्यासारखा झळाळायचा.
या सोनेरी हंसाचं एका कुटुंबावर खास प्रेम होतं. अनेक वर्षं तो आपल्या तलावाकाठी राहणाऱ्या एका दयाळू, कष्टाळू कुटुंबावर लक्ष ठेवत होता: एक आई आणि तिच्या तीन लहान मुली, नंदा, नंदवती आणि सुंदरीनंदा. वाराणसीजवळच्या गावाच्या कडेला असलेलं त्यांचं छोटं घर, शिजणाऱ्या भाताचा वास, अंगणात खिदळणाऱ्या मुलींचा आवाज, सगळं त्याला ओळखीचं होतं.
एक दिवस शेतांवरून उंच उडताना त्याच्या मनात आलं, "तलावाकाठचं माझं लाडकं कुटुंब आता कसं असेल?"
म्हणून तो वळला आणि गावाकडे उडाला. छोट्या घराच्या छपरावर तो हळूच उतरला आणि खाली अंगणात डोकावून पाहिलं.
जे दिसलं, त्याने त्याचं मन कळवळलं. घर त्याला वाटलं होतं त्याहून गरीब होतं. छप्पर गळत होतं. मुलींचे कपडे ठिगळं लावलेले आणि विरलेले होते. त्यांची आई पहाटेपासून संध्याकाळपर्यंत कापूस कातायची आणि लोकांसाठी पाणी भरायची, तरीही पोटभर खायला जेमतेमच मिळायचं.
सोनेरी हंस खाली अंगणात उतरला. तिघी मुली थांबल्या आणि बघतच राहिल्या.
"अगं!" सगळ्यात धाकटी म्हणाली. "तो पक्षी बघ! तो चमकतोय!"
"घाबरू नका," हंस प्रेमाने म्हणाला. "अनेक वर्षं मी तलावावरून या कुटुंबावर लक्ष ठेवलं आहे. मी तुमच्यावर नेहमीच प्रेम केलं आहे. मी मदत करायला आलो आहे."
आईने तोंडावर हात ठेवला. मुली डोळे विस्फारून जवळ आल्या.
हंसाने एक पंख उचलला आणि चोचीने हळूच एक सोनेरी पीस काढलं. त्याला दुखलं नाही. झाडावरून पान गळावं, इतक्या सहज ते निघालं. ते त्याने थोरल्या मुलीच्या हातात ठेवलं.
"हे सोनाराकडे घेऊन जा," तो म्हणाला. "विकून टाका आणि जे लागेल ते घ्या. मी प्रत्येक वेळी भेटायला येईन तेव्हा आणखी एक पीस देईन. एकदम खूप नाही, पण नेहमी पुरेसं."
तेव्हापासून हंस वारंवार येऊ लागला, आणि प्रत्येक वेळी एक चमकतं पीस देऊ लागला. कुटुंबाने छप्पर दुरुस्त केलं. तांदूळ, डाळ आणि उबदार पांघरुणं घेतली. दिवाळीला मुलींना नवे कपडे मिळाले. आईला आता हात दुखेपर्यंत काम करावं लागत नव्हतं. छोटं घर पुन्हा छान वासांनी आणि हसण्याने भरून गेलं.
भेट दिल्यानंतर हंसाला अंगणात बसून मुलींकडून त्यांच्या दिवसाच्या गोष्टी ऐकायला आवडायचं. ते फार गोड दिवस होते.
पण हळूहळू आईच्या मनात काळजी शिरली. "एखाद्या दिवशी तो परत आलाच नाही तर?" तिला वाटलं. "मग आपण पुन्हा गरीब होऊ." काळजी वाढत गेली, वाढत गेली, इतकी की काळजीने कृतज्ञतेला बाहेर ढकललं.
एका संध्याकाळी ती म्हणाली, "पुढच्या वेळी हंस आला की आपण त्याची सगळी पिसं एकदम घेऊ. मग आपल्याला कधीच काळजी करावी लागणार नाही."
मुलींनी एकमेकींकडे पाहिलं. "नको गं आई," थोरली म्हणाली. "तो आपल्याशी किती चांगला वागला आहे. तो देतो त्याहून जास्त आपण घेऊ नये."
पण दुसऱ्या दिवशी हंस आला तेव्हा आईची काळजी मुलींच्या आवाजापेक्षा मोठी ठरली. तिने उतावीळपणे हात पुढे केला आणि म्हणाली, "आज आम्हाला खूप पिसं दे, जितकी देता येतील तितकी!"
मग एक विचित्र गोष्ट घडली. मायेने दिलं न जाता भीतीने मागितलेल्या प्रत्येक पिसाची चमक गेली. हंसाचं सोनं फिकं पडलं, आणि तिच्या हातात तरंगत आलेली पिसं साधी पांढरी होती, ज्यांची काहीच किंमत नव्हती.
ती पांढऱ्या पिसांकडे बघत राहिली. तिची काळजी गळून पडली आणि तिच्या जागी लाज आली. ती जमिनीवर बसली आणि तोंड झाकून घेतलं.
हंस तिला रागावला नाही. त्याने सौम्य, उदास डोळ्यांनी तिच्याकडे पाहिलं.
"मायेने दिलेल्या भेटी चमकतात. भीतीने हिसकावलेल्या भेटींचा प्रकाश जातो," तो म्हणाला. "मी तुम्हाला नेहमी पुरेसं दिलं असतं. तुम्हाला फक्त देणाऱ्यावर विश्वास ठेवायचा होता."
मुली मायेने त्याच्याजवळ बसल्या. त्यांनी त्याच्यासाठी पेंढ्याचं मऊ अंथरूण केलं आणि पाणी व दाणे आणले. त्याची पिसं मऊ आणि पांढरीच राहिली.
संध्याकाळ झाली तेव्हा हंसाने आपले पांढरे पंख पसरले.
"जे पुरेसं आहे त्यात समाधानी राहा," तो त्यांना म्हणाला. "कृतज्ञ राहा. कृतज्ञतेने मिळालेलं पुरेसं, हीच खरी संपत्ती आहे."
मग तो हलकेच संध्याकाळच्या आकाशात झेपावला. त्या कुटुंबाने पुन्हा कधी सोनेरी पीस पाहिलं नाही. पण ते साधेपणाने जगले, जे होतं ते वाटून घेतलं, आणि सुखी राहिले. आणि रोज संध्याकाळी धाकटी मुलगी जाता-येता कुठलाही पक्षी आला तर म्हणून अंगणात थोडे तांदळाचे दाणे टाकायची.
बाळा, इथे नेहमीच पुरेसं प्रेम असेल, आनंदाने दिलेलं, एका वेळी एक पीस.
जातक मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 136 · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
आपली पिसं देणारा सोनेरी हंस पाली जातक संग्रहात सुवण्णहंस जातक, क्रमांक 136, म्हणून येतो; ही बुद्धाच्या पूर्वजन्मांच्या कथांपैकी एक आहे. ही कल्पना दूरवर पसरली, आणि सोन्याची अंडी देणाऱ्या हंसामागे न लागण्याच्या म्हणीतून अनेक संस्कृतींना तिची एखादी बहीण-कथा माहीत आहे. जातकातली आवृत्ती बहुतेकांपेक्षा सौम्य आहे: पक्षी प्रेमाने प्रत्येक भेटीत एक पीस देतो, आणि काळजीपोटी एकदम घेतलेल्या पिसांची फक्त चमक जाते. कुणालाही शिक्षा होत नाही, आणि पुरेशात समाधानी राहण्याचे प्रेमळ शब्द बोलून हंस निघून जातो. आनंदाने दिलेलं प्रेम नेहमीच पुरेसं असेल, हा दिलासा वाट पाहण्याच्या या महिन्यांसाठी शांत करणारा संदेश आहे.
बाळासोबत विचार करा
आज तुमच्या आयुष्यातलं कोणतं 'पुरेसं' क्षणभर कृतज्ञता व्यक्त करण्यासारखं आहे?
संकल्प: माझ्याकडे पुरेसं आहे, आणि प्रत्येक दिवसाच्या भेटी मी कृतज्ञतेने आणि विश्वासाने स्वीकारते.
आशीर्वाद: बाळा, सोनेरी हंसासारखा देणारा हो: एका वेळी एक पीस, आनंदाने, आणि नेहमी पुरेसं.
पात्रे
- सोनेरी हंस
- — प्रेमळ मनाने देणारा बोधिसत्त्व.
- नंदा, नंदवती आणि सुंदरीनंदा
- — चमकत्या पाहुण्याचं स्वागत करणाऱ्या तीन मुली.
- आई
- — आपल्या कुटुंबाची काळजी घेणारी कष्टाळू आई.
बोध
प्रेम मोकळेपणाने देतं, आणि पुरेशात समाधान मानलं की भेटी मिळत राहतात.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तुझ्यावरचं माझं प्रेम ही सोनेरी भेट आहे, जी मी तुला रोज देईन.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
सोनेरी हंसाने तलावाकाठच्या कुटुंबाला काय दिलं?
स्रोत: सुवण्णहंस जातक (जातक क्र. 136)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 23व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
आपली पिसं देणारा सोनेरी हंस ही गोष्ट काय शिकवते?
या जातक कथेत परंपरा सांगते की समाधान आणि विश्वास ही सोन्याहूनही मोठी संपत्ती आहे. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की कृतज्ञतेचा सराव काळजी कमी करायला आणि आईला बरं वाटायला मदत करू शकतो.
आपली पिसं देणारा सोनेरी हंस गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 23 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.