Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 170 · आठवडा 25

वानरराजाचा पूल

शहाणा वानरराजा महाकपी आपल्या टोळीबरोबर एका मोठ्या आंब्याच्या झाडावर राहतो. रात्री संकट येतं तेव्हा तो आपलं शरीर नदीवर पुलासारखं ताणतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: खरा नेता स्वतःच्या आधी इतरांची काळजी घेतो.

या गोष्टीत

पात्रे
महाकपी, राजा ब्रह्मदत्त
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
5 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 170 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 25 · ७ पैकी दिवस 2
तिमाही
तिमाही 2
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 25: बाळाची वाढ
आजची गोष्ट
वानरराजाचा पूल

महाकपी जातकात परंपरा सांगते की खरं नेतृत्व म्हणजे आधी इतरांची काळजी घेणं, आणि ही गोष्ट सांचीच्या तोरणांवर कोरलेली आहे. आईच्या शांततेवरच्या अभ्यासातून असं दिसतं की इतरांची काळजी घेण्यातल्या उद्देशाची भावना आईला एक शांत बळ देऊ शकते.

राजा आपल्या प्रजेचा असतो, ते पार करत असताना तोच पूल असतो

हिमालयाच्या पायथ्याशी उंचावर, स्वच्छ आणि थंड वाहणाऱ्या एका नदीकाठी, एका मोठ्या झाडावर जड, सोनेरी आंबे लटकत होते. त्याच्या फांद्या आजोबांच्या हातांसारख्या पसरल्या होत्या. त्याची फळं इतर कोणत्याही फळांपेक्षा गोड होती.

ते झाड वानरांच्या एका मोठ्या टोळीचं आणि त्यांच्या शहाण्या म्हाताऱ्या राजाचं, महाकपीचं होतं. जातक कथा सांगतात की ते त्यांच्या एका जन्मातले बोधिसत्त्व होते.

महाकपी इतर कोणत्याही वानरापेक्षा दुप्पट मोठा होता. त्याच्या कानशिलांवरचे केस चंदेरी होते. अनेक ऋतू जाताना पाहिलेल्या माणसाची शांतता त्याच्या डोळ्यांत होती. रोज संध्याकाळी तो लहानग्यांना आपल्याभोवती गोळा करायचा आणि ते त्याच्या कुशीत झोपेपर्यंत गोष्टी सांगायचा.

त्याचा फक्त एकच नियम होता.

"माझ्या मुलांनो," तो म्हणायचा, "एकही फळ नदीत पडता कामा नये. एकही नाही. कधीच नाही."

लहान वानरांना ते समजायचं नाही. एका आंब्याने काय बिघडणार?

"नदी सगळं काही खाली वाहून नेते," महाकपी म्हणायचा. "आणि खाली अशी माणसं राहतात ज्यांना आपल्या झाडाबद्दल माहीत नाही. ज्या दिवशी एखादं फळ त्यांच्यापर्यंत पोहोचेल, त्या दिवशी आपली शांतता संपेल."

म्हणून रोज सकाळी वानर खालच्या फांद्या तपासायचे, आणि रोज संध्याकाळी पुन्हा तपासायचे. एकाही आंब्याने कधी पाण्याला स्पर्श केला नाही.

पण एका शांत दुपारी, पानांच्या एका घोसाखाली लपलेला एक पिकलेला आंबा, कोणाच्याच लक्षात न आलेल्या एका फांदीवरून निसटला. तो लहानशा डुबुक आवाजाने नदीत पडला, आणि प्रवाहाने त्याला वाहून नेलं.

काही दिवसांनी, खूप खाली वाराणसीत, राजा ब्रह्मदत्त नदीत स्नान करत होता. एक सोनेरी फळ तरंगत जवळून गेलं. त्याने ते पकडलं, त्याचा वास घेतला आणि त्याचा घास घेतला.

"इतकं गोड मी कधीच चाखलं नाही!" तो म्हणाला. "हे ज्या झाडाचं आहे ते मला शोधून द्या."

त्याचे लोक अनेक दिवस नदीच्या वरच्या दिशेने गेले आणि शेवटी त्यांना वानरांनी भरलेलं ते मोठं आंब्याचं झाड सापडलं.

"आज रात्री झाडाला वेढा घाला," राजाने हुकूम दिला. "सकाळी वानरांना हाकलून द्या. फळं माझी होतील."

त्या रात्री सैनिकांनी मशाली घेऊन झाडाभोवती कडं केलं.

पण महाकपी जागा होता. त्याच्या मनाच्या एका जुन्या कोपऱ्यात त्याला जाणवलं की काहीतरी चुकतंय. तो हळूच खाली उतरला आणि अंधारात पाहिलं. पानांमधून त्याला मशालींची चमक दिसली.

त्याच्या वर त्याची सगळी टोळी झोपली होती. ते घाबरून जागे झाले, तर इकडेतिकडे पळतील, पडतील आणि पकडले जातील.

त्याने बराच वेळ विचार केला. मग तो झाडाच्या अगदी शिखरावर चढला, सगळ्यात लांब आणि मजबूत बांबूचा वेल शोधला, आणि त्याचं एक टोक आपल्या कमरेला बांधलं. त्याने नदीपलीकडच्या काठावरच्या एका उंच झाडापर्यंतचं अंतर मोजलं.

त्याने खोल श्वास घेतला आणि उडी मारली.

तो पाण्यावरून उडत गेला आणि पलीकडची एक फांदी पकडली. त्याने वेल तिथे बांधला, पण परत पोहोचण्यासाठी तो थोडा आखूड पडत होता. म्हणून कमी पडणारं अंतर भरून काढण्यासाठी त्याने स्वतःला ताणलं, पायांनी वेल आणि हातांनी आंब्याची फांदी धरून. त्याचं स्वतःचं शरीर नदीवरच्या पुलाचा शेवटचा भाग बनलं.

मग, बाबा मुलाला उठवतात तसं त्याने हळुवार हाक मारली.

"उठा, माझ्या मुलांनो. ओरडू नका. पळू नका. एकेक करून माझ्या पाठीवरून पलीकडच्या झाडांवर चालत जा. मी धरून राहीन."

वानर जागे झाले. त्यांनी त्याला तिथे ताणलेलं पाहिलं, आणि त्यांना समजलं. एकेक करून ते पार जाऊ लागले. आधी लहान, मग अंगाला बिलगलेली बाळं घेऊन आया, मग म्हातारे. प्रत्येकाने हळुवार त्याच्या पाठीवर पाऊल ठेवलं, आणि तो धरून राहिला.

त्याचे हात थरथरू लागले. त्याची पाठ पूर्वी कधीच दुखली नव्हती इतकी दुखू लागली. तरीही तो धरून राहिला. आकाश फिकट झालं, मग गुलाबी, मग सोनेरी.

शेवटचा वानर पार गेला.

नदीकाठावर राजा ब्रह्मदत्ताने पहाटेच्या प्रकाशात हे सगळं पाहिलं होतं. त्याने खूप आधीच आपल्या लोकांना शांतपणे मागे उभं राहून पाहायला सांगितलं होतं.

"त्याला खाली आणा," तो म्हणाला. "हळुवार. अगदी हळुवार."

त्याच्या लोकांनी म्हाताऱ्या वानराखाली एक रुंद कापड धरलं आणि त्याला हळूच त्यावर उतरवलं. राजा त्याच्या शेजारी गुडघ्यांवर बसला आणि त्याने आपली स्वतःची मऊ घोंगडी त्याच्यावर पांघरायला लावली.

"का?" राजाने हळूच विचारलं. "तू आधी स्वतःला का वाचवलं नाहीस?"

महाकपीने आपले थकलेले डोळे उघडले.

"राजा आपल्या प्रजेचा असतो, ते पार करत असताना तोच पूल असतो," तो म्हणाला.

राजाने मान खाली घातली. "आजपासून," तो म्हणाला, "या वनातल्या कोणत्याही जिवाला कोणीही इजा करणार नाही. आणि तू तुझ्या लोकांवर जसं राज्य केलंस, तसंच मी माझ्या लोकांवर करण्याचा प्रयत्न करेन."

लांब सकाळभर तो महाकपीजवळ बसून राहिला, आणि त्याच्या वैद्यांनी म्हाताऱ्या वानराच्या थकलेल्या हातांना आरामदायी तेल चोळलं आणि त्याला गोड पाणी आणि पिकलेली फळं दिली. संध्याकाळपर्यंत महाकपी उठून बसू शकला, आणि काही दिवसांच्या विश्रांतीनंतर तो पुन्हा बलवान आणि बरा झाला. मग राजाने त्याला हळुवार नदीपाशी नेलं, आणि महाकपीने उडी मारून पलीकडचा काठ गाठला, जिथे त्याची सगळी टोळी आनंदाने किलबिलत त्याच्याभोवती गोळा झाली. गोष्टी सांगतात की राजाने आयुष्यभर आपलं वचन पाळलं.

बाळा, तुला जोपर्यंत गरज असेल तोपर्यंत तुझी आई तुझा पूल असेल.

पुढची गोष्ट वाचा →ऐकणारा हत्ती

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

बुद्धांच्या पूर्वजन्मांच्या जातक कथांमध्ये महाकपीची, महान वानरराजाची गोष्ट सगळ्यात जास्त वेळा कोरली आणि रंगवली गेली आहे; ती भरहुत आणि सांचीच्या प्राचीन दगडी कठड्यांवर दिसते. इतर प्राणीकथांपेक्षा ती वेगळी ठरते कारण तिचा नायक चतुर नाही, तर स्वतःला अर्पण करणारा आहे, जो लहानग्यांना, बाळं घेतलेल्या आयांना आणि म्हाताऱ्यांना पार जाता यावं म्हणून पूल पूर्ण करण्यासाठी आपलं शरीर ताणतो. या कोमल कथनात पाहणारा राजा इतका भारावतो की त्याचे वैद्य थकलेल्या वानराची तो पुन्हा बलवान होईपर्यंत काळजी घेतात. तिची शेवटची ओळ, आई म्हणजे आपल्या बाळाचा पूल, तिला गर्भारपणात वाचण्यासाठी एक कोमल गोष्ट बनवते.

बाळासोबत विचार करा

आज मी असं कोणतं ओझं वाहते आहे जे इतर कोणालाच दिसत नाही? मी ते क्षणभर खाली ठेवून फक्त श्वास घेऊ शकते का?

संकल्प: माझं शरीर प्रेमाचा पूल आहे. तुला वाहून नेण्याचा मला अभिमान आहे.

आशीर्वाद: तुझी पाठ बळकट असो. तुझे खांदे कोमल असोत. तू ज्यांना वाहून नेतेस त्यांना फक्त ऊब जाणवो, ओझं कधीच नाही.

पात्रे

महाकपी
— आपल्या कुटुंबाला पार जाता यावं म्हणून पूल बनणारा वानरराजा.
राजा ब्रह्मदत्त
— खरं नेतृत्व म्हणजे काय हे शिकणारा वाराणसीचा राजा.

बोध

खरा नेता स्वतःच्या आधी इतरांची काळजी घेतो.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तुला जोपर्यंत गरज असेल तोपर्यंत मी तुझा पूल असेन.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

वानरराजाने सगळ्यांना नदी पार करायला कशी मदत केली?

स्रोत: जातक कथा (महाकपीची गोष्ट)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 25व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • वडमृग राजा · दिवस 263

    अशीच गोष्ट

    बौद्ध परंपरा निग्रोधमृग (वडमृग) जातकाला करुणेच्या सगळ्यात लाडक्या कथांपैकी एक मानते, आणि ती सांची आणि भरहूत येथे कोरलेली आहे. होणाऱ्या आईची तिने घेतलेली हळुवार काळजी भावी पालकांशी थेट बोलते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की सुरक्षित आणि आधार असल्याची भावना गर्भारपणातला ताण कमी करू शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

वानरराजाचा पूल ही गोष्ट काय शिकवते?

महाकपी जातकात परंपरा सांगते की खरं नेतृत्व म्हणजे आधी इतरांची काळजी घेणं, आणि ही गोष्ट सांचीच्या तोरणांवर कोरलेली आहे. आईच्या शांततेवरच्या अभ्यासातून असं दिसतं की इतरांची काळजी घेण्यातल्या उद्देशाची भावना आईला एक शांत बळ देऊ शकते.

वानरराजाचा पूल गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 25 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा