Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 33 · आठवडा 5

चंद्रावरचा ससा

शश ससा आणि त्याचे मित्र वचन देतात की पवित्र दिवशी कोणी भुकेला आला तर आपले सर्वात चांगले देतील. भुकेला प्रवासी येतो, तेव्हा शशकडे फक्त गवत असते, म्हणून तो स्वतःलाच अर्पण करतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: पूर्ण मनाने देणे हीच सर्वात मोठी भेट आहे.

या गोष्टीत

पात्रे
शश ससा, पाणमांजर, कोल्हा आणि माकड, प्रवासी (शक्र)
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 33 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 5 · ७ पैकी दिवस 5
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 5: बाळाची वाढ
आजची गोष्ट
चंद्रावरचा ससा

बौद्ध परंपरेत शश जातक हा उदारतेचा सर्वात आवडता धडा मानला जातो, आणि संपूर्ण आशियात मुलांना चंद्रातला ससा दाखवला जातो. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की झोपण्यापूर्वीचे साधे विधी, जसे एकत्र चंद्र पाहणे, कुटुंबाला शांत होण्यास मदत करू शकतात.

त्याने आपली केसाळ अंगकाठी तीनदा झटकली, म्हणजे त्यात राहणारे छोटे छोटे किडे सुखरूप उडी मारून बाजूला जातील.

पुढच्या वेळी पौर्णिमेचा चंद्र उगवेल, तेव्हा त्याच्या फिकट चेहऱ्याकडे नीट पाहा. तिथे तुला सशाचा आकार दिसतो का? भारतात दोन हजार वर्षांहून अधिक काळ लोक आपल्या मुलांना तो दाखवत आले आहेत. तो तिथे कसा आला, याची ही जातक कथा.

नदीकाठच्या एका शांत जंगलात शश नावाचा एक ससा राहत होता. जातक कथा सांगतात की तो बोधिसत्त्व होता, म्हणजे जो पुढे एक दिवस बुद्ध होणार होता. तो प्रेमळ आणि शहाणा होता, आणि त्याचे तीन चांगले मित्र होते: एक पाणमांजर, एक कोल्हा आणि एक माकड.

हे चौघे मित्र जवळजवळ राहत. रोज संध्याकाळी ते एका मोकळ्या जागेत भेटत, आणि शश त्यांना दयाळूपणाबद्दल सांगे. बाकीच्यांना ऐकायला खूप आवडे.

एका संध्याकाळी, आकाशात तारे उगवत असताना शश म्हणाला, "उद्या पवित्र दिवस आहे, उपवासाचा आणि दानाचा दिवस. उद्या कोणी भुकेला आपल्याकडे आला, तर आपण प्रत्येकाने आपल्याकडचे सर्वात चांगले त्याला देऊ या."

त्याच्या मित्रांनी होकार दिला.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी पाणमांजर नदीकाठी गेले. तिथे वाळूत सात लाल मासे पडलेले होते, एका कोळ्याने मागे सोडलेले. हे कोणाचे आहेत म्हणून त्याने तीनदा हाक मारली, पण कोणीच उत्तर दिले नाही. म्हणून ते मासे घरी घेऊन आले आणि देण्यासाठी तयार ठेवले.

माकड उंच आंब्याच्या झाडांवर चढले. त्याने पिकलेल्या, सोनेरी आंब्यांचा एक घड तोडला आणि देण्यासाठी घरी आणला.

कोल्ह्याला शेतातल्या झोपडीबाहेर दह्याचे एक मडके दिसले, जवळ कोणीच नव्हते. त्याने हाक मारली, पण कोणी आले नाही. म्हणून तो ते देण्यासाठी घरी घेऊन आला.

पण शश आपल्या बिळात बसून काळजी करत होता. तो फक्त कुश गवत खात असे. त्याच्याकडे ना मासे होते, ना फळे, ना दही. गवताचे जेवण कोणी करू शकत नाही.

"कोणी भुकेला माणूस माझ्याकडे आला," त्याने विचार केला, "तर माझ्याकडे देण्यासाठी एकच गोष्ट आहे. मी स्वतःलाच देईन."

हा विचार इतका शुद्ध आणि इतका उदार होता की, कथा सांगते, देवांचा राजा शक्र याचे सिंहासन उबदार झाले. काय चालले आहे ते पाहण्यासाठी शक्राने स्वर्गातून खाली पाहिले. "हा ससा खरंच मनापासून म्हणतो आहे का, ते मी जाऊन पाहतो," तो म्हणाला.

म्हणून शक्राने एका थकलेल्या म्हाताऱ्या ब्राह्मण प्रवाशाचा वेश घेतला, आणि काठी टेकत टेकत जंगलातून चालत आला.

"मी दिवसभर चालतो आहे," तो म्हणाला. "मला खूप भूक लागली आहे."

पाणमांजर सर्वात आधी धावत आले. "या, पूज्य महाराज! हे सात मासे घ्या."

"धन्यवाद," प्रवासी म्हणाला. "सध्या ते तुझ्याकडेच ठेव. मी परत येईन."

कोल्हा आपले दह्याचे मडके घेऊन आला. प्रवाशाने त्याचेही तसेच आभार मानले.

माकड आपले सोनेरी आंबे घेऊन आले. प्रवाशाने त्याचेही आभार मानले, आणि पुढे चालू लागला.

शेवटी तो शशकडे आला, जो एका झाडाखाली शांत बसला होता.

"महाराज," शश म्हणाला. "मी तर एक ससा आहे. मी गवत खातो, आणि तुम्हाला गवत देऊ शकत नाही. पण मी तुम्हाला उपाशी जाऊ देणार नाही. कृपया थोडी लाकडे गोळा करा आणि शेकोटी पेटवा."

प्रवाशाने शेकोटी पेटवली. ती तेजस्वी, केशरी रंगात जळू लागली.

शश उभा राहिला. त्याने आपली केसाळ अंगकाठी तीनदा झटकली, म्हणजे त्यात राहणारे छोटे छोटे किडे सुखरूप उडी मारून बाजूला जातील. सर्वात लहान जिवालाही इजा व्हावी असे त्याला वाटत नव्हते. मग आनंदी मनाने त्याने अग्नीत उडी घेतली.

आणि अग्नी थंड होता.

जणू ताज्या बर्फाच्या गादीत, किंवा कमळांनी भरलेल्या तळ्यात उडी घेतल्यासारखे वाटले. त्याच्या अंगावरचा एकही केस जळला नाही. तो ज्वाळांच्या मधोमध आश्चर्याने बसून राहिला.

"ब्राह्मणा," तो म्हणाला, "तुझा अग्नी थंड आहे. असे का?"

प्रवासी हसला, आणि त्याचा वेश गळून पडला. तो शक्र होता, सूर्यासारखा तेजस्वी.

"मी ब्राह्मण नाही, शहाण्या सशा," तो म्हणाला. "तुझा दयाळूपणा खरा आहे का, ते पाहायला मी आलो होतो. तो खरा आहे. जोपर्यंत हे जग आहे, तोपर्यंत तुझा चांगुलपणा लक्षात राहिला पाहिजे."

शक्राने शशला हळुवारपणे अग्नीतून उचलले आणि मऊ गवतावर ठेवले. मग त्याने एक पर्वत हातात पिळला, आणि त्याचा रस रंगासारखा वापरून चंद्राच्या चेहऱ्यावर सशाचा आकार काढला, म्हणजे सगळीकडचे सगळे लोक तो कायम पाहतील आणि लक्षात ठेवतील.

मग त्याने निरोप घेतला आणि तो स्वर्गात परत गेला. आणि ते चौघे मित्र आयुष्यभर जंगलात आनंदाने एकत्र राहिले.

त्या रात्री पौर्णिमेचा चंद्र नदीवर उगवला. पाणमांजर, कोल्हा आणि माकडाने वर पाहिले, आणि तो तिथे होता: एक ससा, फिकट आणि स्पष्ट, चंद्रात बसलेला. खाली शश आपल्या बिळात गुरफटून गाढ झोपला होता.

बाळा, एक दिवस तू चंद्रातला ससा पाहशील, तेव्हा तुला कळेल की तो कोणाचा दयाळूपणा आहे.

पुढची गोष्ट वाचा →आपली पिसं देणारा सोनेरी हंस

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 316 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

पाली संग्रहातील 316 क्रमांकाचे आणि जातकमालेतही पुन्हा सांगितलेले शश जातक हे चंद्रातल्या सशाचे मूळ आहे, जो भारतीय, चिनी आणि जपानी परंपरा पौर्णिमेच्या रात्री पाहतात. संस्कृतमध्ये चंद्राला 'शशी' असेही म्हणतात, म्हणजे 'सशाचे चिन्ह असलेला'. पाणमांजर, कोल्हा आणि माकड प्रत्येकजण अन्न आणतात, पण सशाची गोष्ट तिच्या लहान, कोमल तपशिलांमुळे वेगळी ठरते: किडे सुखरूप उतरावेत म्हणून तो तीनदा अंग झटकतो, आणि देव शक्र त्याला सुरक्षित ठेवून सगळ्यांच्या लक्षात राहावे म्हणून त्याचा आकार चंद्रावर काढतो. ही गोष्ट होणाऱ्या आईला बाळाला मनात ठेवून पौर्णिमेच्या चंद्राकडे पाहण्याचे आमंत्रण देते.

बाळासोबत विचार करा

काहीही परत न मागता मनमोकळेपणाने देणे म्हणजे काय? माझ्या कुटुंबासाठी, माझ्या समाजासाठी आणि माझ्या पोटात वाढणाऱ्या बाळासाठी मी रोजच्या आयुष्यात शुद्ध उदारतेची छोटी छोटी कृती कशी करू शकते?

संकल्प: माझे हृदय अमर्याद उदारतेचा झरा आहे.

आशीर्वाद: तुझ्या बाळाचे मन उदार होवो, आणि त्याला इतरांना देण्यात आणि वाटून घेण्यात आनंद मिळो.

पात्रे

शश ससा
— देणारे मन असलेला एक प्रेमळ ससा.
पाणमांजर, कोल्हा आणि माकड
— शशचे मित्र, जे तेही वाटून घेतात.
प्रवासी (शक्र)
— वेश घेतलेला देव, जो शशचा सन्मान करतो.

बोध

पूर्ण मनाने देणे हीच सर्वात मोठी भेट आहे.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, चंद्रातला ससा पाहशील तेव्हा उदार मनाने वाटून घ्यायचे लक्षात ठेव.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

चंद्रात ससा का आहे?

स्रोत: शश जातक, जातक क्र. 316, पाली परंपरा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 5व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

चंद्रावरचा ससा ही गोष्ट काय शिकवते?

बौद्ध परंपरेत शश जातक हा उदारतेचा सर्वात आवडता धडा मानला जातो, आणि संपूर्ण आशियात मुलांना चंद्रातला ससा दाखवला जातो. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की झोपण्यापूर्वीचे साधे विधी, जसे एकत्र चंद्र पाहणे, कुटुंबाला शांत होण्यास मदत करू शकतात.

चंद्रावरचा ससा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 5 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा