Puranas · दिवस 156 · आठवडा 23
प्रल्हाद आपल्या शाळासोबत्यांना शिकवतो
गुरुजी बाहेर जातात तेव्हा शाळेतली मुलं छोट्या प्रल्हादाला खेळायला बोलावतात. तो त्यांना जवळ बसवतो आणि सांगतो की हरी प्रत्येक हृदयात राहतात.
गोष्टीचे तात्पर्य: परमेश्वर प्रत्येक हृदयात राहतो, म्हणून सगळ्यांशी प्रेमाने वागणं हा देवावर प्रेम करण्याचा सगळ्यात सोपा मार्ग आहे.
या गोष्टीत
- पात्रे
- प्रल्हाद, शाळेतली मुलं, कयाधू, नारद
- मूळ ग्रंथ
- भागवत पुराण
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 156 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 23 · ७ पैकी दिवस 2
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 23: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- प्रल्हाद आपल्या शाळासोबत्यांना शिकवतो
- मंत्र
- विष्णुसहस्रनाम
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
भागवतात प्रल्हाद सांगतो की तो आईच्या गर्भात असतानाच नारदांचं ऐकून भक्ती शिकला. गर्भसंस्काराचं हे परंपरेतलं सगळ्यात लाडकं चित्र आहे: जन्माआधी ऐकलेले हळुवार शब्द बाळाच्या हृदयातला दिवा बनतात, आणि पुढे प्रत्येक जिवाबद्दलच्या प्रेमळपणात वाढतात.
मी डोळे उघडण्याआधी कुणीतरी लावलेल्या दिव्यासारखे ते शब्द माझ्या हृदयात राहिले.
खूप वर्षांपूर्वी, असुर राजाच्या राजवाड्यातल्या शाळेत, अनेक मुलांमध्ये प्रल्हाद नावाचा एक छोटा मुलगा आपली पाटी घेऊन बसायचा. भागवत पुराण त्याची गोष्ट खूप प्रेमाने सांगतं.
ती शाळा शंड आणि अमर्क नावाचे दोन गुरुजी चालवायचे. रोज ते मुलांना गणती, राज्यकारभार आणि जगातल्या हुशार युक्त्या शिकवायचे.
प्रल्हाद नम्रपणे ऐकायचा. पण त्याच्या मनात नेहमी एक मृदू, स्थिर गाणं चालू असायचं — हरीचं, भगवान विष्णूंचं नाव, जे प्रत्येक जिवावर प्रेम करतात.
एका दुपारी गुरुजी आपल्या कामासाठी घरी गेले. वर्गात लगेच गोंगाट सुरू झाला. पाट्या बाजूला सरकवल्या गेल्या, आणि मुलं खेळायला उड्या मारून उठली.
"प्रल्हाद, ये!" ते हाका मारू लागले. "चल अंगणात पळूया. चेंडू खेळूया!" हसत हसत ते त्याच्या बाह्या ओढू लागले.
प्रल्हाद त्यांच्याकडे बघून हसला. त्याचं आपल्या मित्रांवर खूप प्रेम होतं. "आधी थोडा वेळ माझ्याजवळ बसा," तो म्हणाला. "मला तुम्हाला एक सुंदर गोष्ट सांगायची आहे."
मुलांना उत्सुकता वाटली. प्रल्हाद नेहमी प्रेमळ होता आणि कधीच बढाई मारत नसे. म्हणून ते थंड जमिनीवर त्याच्याभोवती गोल करून, गुडघ्याला गुडघा लावून बसले.
बाहेर एक मैना खिडकीच्या कट्ट्यावर उडी मारून आली आणि मान तिरकी करून बसली, जणू तिलाही ऐकायचं होतं. उबदार वाऱ्याने आंब्याच्या मोहोराचा सुगंध त्या शांत खोलीत आणला, आणि सगळ्यात चुळबुळी मुलंसुद्धा शांत झाली. प्रल्हाद मैनेकडे बघून हसला.
"मित्रांनो," तो हळूच म्हणाला, "आपण आता लहान आहोत. हरीवर प्रेम करायला शिकण्याची हीच सगळ्यात छान वेळ आहे. कोवळं मन ओल्या मातीसारखं असतं. ज्याच्यावर ते प्रेम करतं, तसाच आकार ते घेतं."
"खेळणी छान असतात, आणि खेळ मजेचे असतात," तो पुढे म्हणाला. "पण खेळणी तुटतात आणि खेळ संपतात. हरीचं प्रेम कधीच तुटत नाही. ते नेहमी आपल्यासोबत राहतं."
"आणि हरी काही दूर नाहीत," प्रल्हाद म्हणाला. "ते तुझ्यात आहेत, तुझ्यात आहेत, आणि माझ्यातही. भिंतीवरच्या पक्ष्यांमध्ये आणि जमिनीवरच्या मुंग्यांमध्ये आहेत. ते प्रत्येक हृदयात आहेत."
"म्हणून आपण सगळ्यांशी प्रेमाने वागलो, तर आपण हरीशीच प्रेमाने वागतो. सगळ्यांशी मैत्री केली, तर आपण त्यांच्या जवळ असतो. हे अवघड नाही. हे प्रेम करण्याइतकंच सोपं आहे."
मुलांनी एकमेकांकडे पाहिलं. त्यांचे गुरुजी कधीच असं बोलले नव्हते. एका छोट्या मुलाने विचारलं, "प्रल्हाद, या गोष्टी तुला कुणी शिकवल्या? आपण एकाच वयाचे आहोत, आणि नेहमी सोबतच असतो."
प्रल्हादाचे डोळे चमकले. "मी त्या जन्माआधीच शिकलो," तो म्हणाला.
त्याने त्यांना सांगितलं की त्याच्या जन्माआधी त्याची आई कयाधू काही काळ नारद मुनींच्या शांत आश्रमात राहिली होती. नारदांनी तिची मुलीसारखी काळजी घेतली, आणि रोज ते तिला हरीबद्दल सांगायचे.
"माझी आई ऐकायची," प्रल्हाद म्हणाला, "आणि तिच्या आतून मीही ऐकायचो. मी खूप लहान होतो, उबदार आणि सुरक्षित. नारदांचे हळुवार शब्द पाण्यातून येणाऱ्या संगीतासारखे माझ्यापर्यंत यायचे."
"मोठी माणसं विसरतात, तसं माझी आई नंतर त्यातलं काही विसरली," तो हसला. "पण मी कधीच विसरलो नाही. मी डोळे उघडण्याआधी कुणीतरी लावलेल्या दिव्यासारखे ते शब्द माझ्या हृदयात राहिले."
मुलं अगदी शांत बसली. काहींनी आपल्या छातीवर हात ठेवले, जणू आपल्या आतला तो दिवा शोधत होते.
"आम्हीही शिकू शकतो का?" एकाने विचारलं. "नक्कीच," प्रल्हाद म्हणाला. "फक्त त्यांचं नाव प्रेमाने घ्या. प्रत्येक जिवाशी प्रेमाने वागा. आणि लक्षात ठेवा, ते नेहमी तुमच्यासोबत असतात."
आणि मग तिथेच, राजवाड्याच्या शाळेच्या थंड जमिनीवर, मुलांनी एकत्र हरीचं नाव गायला सुरुवात केली — आधी हळूच, मग आनंदी, उजळ चेहऱ्यांनी.
भागवत सांगतं की मुलांनी प्रल्हादाचे शब्द मनावर घेतले. त्यांचं मन चांगुलपणाकडे वळलं, आणि ती छोटी शाळा एका नव्या, हळुवार शांततेने भरून गेली.
बाळा, प्रल्हादाने आपले पहिले गोड शब्द आईच्या पोटात असतानाच ऐकले. तू आता माझे शब्द ऐकतो आहेस. रोज रात्री मी तुझ्या हृदयात एक छोटा दिवा लावते आहे.
बाळा, माझ्या प्रेमाच्या उबदार पाण्यात तू विसावत असताना तो दिवा नेहमी मंद उजळत राहो.
पुराण मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: भागवत पुराण, खंड 7 · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
प्रल्हाद मुख्यतः नृसिंहांनी केलेल्या त्याच्या रक्षणासाठी ओळखला जातो, पण भागवत त्याचा एक खूप शांत प्रसंगही सांगतं: खेळाच्या वेळेतला एक वर्ग, जिथे तो खेळात सामील होण्याऐवजी आपल्या मित्रांना शिकवतो. या अध्यायांत तो सांगतो की त्याची भक्ती गर्भातच सुरू झाली, जेव्हा त्याची आई कयाधू नारदांच्या आश्रमात राहत होती आणि तो आतून ऐकत होता. गर्भसंस्कार शिकवणारे पिढ्यान् पिढ्या याच प्रसंगाकडे बोट दाखवत आले आहेत. याचं वेगळेपण त्याच्या हळुवारपणात आहे: कोणताही चमत्कार नाही, फक्त एक मूल समजावून सांगतं की देव प्रत्येक हृदयात राहतो. म्हणूनच रात्री आपल्या बाळाशी हळूच बोलणाऱ्या आईसाठी ही गोष्ट सहज सोबती ठरते.
परंपरेनुसार प्रल्हादाच्या वर्गाचे गुरुजी शंड आणि अमर्क हे शुक्राचार्यांचे पुत्र होते, आणि स्कंध 7 मधलं त्याचं मित्रांशी बोलणं भागवतातल्या काही सगळ्यात प्रसिद्ध श्लोकांचं घर आहे — त्यात भक्तीचे नऊ प्रकार, म्हणजे ऐकणं, गाणं, स्मरण, सेवा आणि इतर, ज्यांना नवविधा भक्ती म्हणतात, ते येतात. गर्भसंस्काराच्या वर्तुळात हे श्लोक अनेकदा उद्धृत केले जातात, कारण प्रल्हाद मित्रांना सांगतो की त्याने अशी शिकवण पहिल्यांदा आईच्या गर्भात असतानाच ऐकली. आजच्या पाकिस्तानातील मुलतानमधलं प्राचीन प्रल्हादपुरी मंदिर दीर्घकाळ त्याच्या नावाशी जोडलेलं होतं. होणाऱ्या आईसाठी मित्रांमधला त्याचा शांत आत्मविश्वास म्हणजे कोणताही जोर न लावता, साधेपणाने वाटलेल्या चांगुलपणाचं चित्र आहे.
बाळासोबत विचार करा
जन्माआधी तुमच्या बाळाने तुमच्याकडून कोणतं एक गोड सत्य ऐकावं, असं तुम्हाला सगळ्यात जास्त वाटतं?
संकल्प: आज रात्री मी बोलते ते हळुवार शब्द माझ्या बाळाच्या हृदयात दिवा लावत आहेत.
आशीर्वाद: तुझ्या हृदयात प्रेमाचा दिवा नेहमी उजळत राहो, आणि तुला प्रत्येक जिवात परमेश्वर दिसो.
पात्रे
- प्रल्हाद
- — हरीवरचं प्रेम मित्रांसोबत वाटणारा एक प्रेमळ मुलगा.
- शाळेतली मुलं
- — ऐकणारे आणि गायला लागणारे खेळकर मित्र.
- कयाधू
- — प्रल्हादाची आई, जिने त्याच्या जन्माआधी नारदांचं ऐकलं.
- नारद
- — ज्यांचे शब्द प्रल्हादाच्या हृदयातला दिवा बनले, ते प्रेमळ मुनी.
बोध
परमेश्वर प्रत्येक हृदयात राहतो, म्हणून सगळ्यांशी प्रेमाने वागणं हा देवावर प्रेम करण्याचा सगळ्यात सोपा मार्ग आहे.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, प्रल्हादासारखा तूही आतून माझे शब्द ऐकतो आहेस. मी तुझ्या हृदयात प्रेमाचा दिवा लावते आहे.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
प्रल्हादाच्या मते हरी कुठे राहतात?
स्रोत: श्रीमद् भागवत पुराण, स्कंध 7, अध्याय 5–7
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 23व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- चाणक्य आणि राजा-राजा खेळणारा मुलगा
तेच मूल्य
खरे नेतृत्व ऐकण्याने, न्यायाने आणि वाटून घेण्याने सुरू होते, अगदी मुलांच्या खेळातही. ही कथा मुलातला चांगुलपणा ओळखून तो वाढवायला मदत करणाऱ्या गुरूचाही सन्मान करते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रल्हाद आपल्या शाळासोबत्यांना शिकवतो ही गोष्ट काय शिकवते?
भागवतात प्रल्हाद सांगतो की तो आईच्या गर्भात असतानाच नारदांचं ऐकून भक्ती शिकला. गर्भसंस्काराचं हे परंपरेतलं सगळ्यात लाडकं चित्र आहे: जन्माआधी ऐकलेले हळुवार शब्द बाळाच्या हृदयातला दिवा बनतात, आणि पुढे प्रत्येक जिवाबद्दलच्या प्रेमळपणात वाढतात.
प्रल्हाद आपल्या शाळासोबत्यांना शिकवतो गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 23 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.