Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 52 · आठवडा 8

सोनेरी हंसाचा प्रेमळ सल्ला

गरीब कुटुंबाला मदत लागेल तेव्हा एक सोनेरी हंस त्यांना एक सोनेरी पीस देतो. तो यायचा थांबेल अशी आईला काळजी वाटते, आणि तिला त्याची सगळी पिसं एकदम घ्यायची असतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: पुरेसं असल्याबद्दल कृतज्ञ राहा; हावरेपणाने चांगल्या गोष्टी नाहीशा होतात.

या गोष्टीत

पात्रे
सोनेरी हंस, देविका, प्रिया
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
5 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 52 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 8 · ७ पैकी दिवस 3
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 8: बाळाची वाढ

बौद्ध परंपरा सांगते की समाधान आणि कृतज्ञता ही अशी संपत्ती आहे, जी भीती हिरावून घेऊ शकत नाही. आईच्या शांततेवरचं संशोधन सुचवतं की कृतज्ञतेचा सराव गर्भावस्थेत अनेकदा येणाऱ्या भविष्याच्या काळज्या कमी करायला मदत करू शकतो.

सोनं देण्यात होतं

चमकणाऱ्या सोनेरी पिसांचा एक मोठा हंस आकाशातून तरंगत खाली आला आणि तलावावर उतरला, आणि काठावर बसलेला गरीब ब्राह्मण श्वास घ्यायलाच विसरला.

ही जातक कथांमधली गोष्ट आहे. त्या ब्राह्मणाचं नाव होतं ऋषभ. तो जवळच नदीकाठच्या लव्हाळ्यांचं छप्पर असलेल्या मातीच्या छोट्या झोपडीत आपली पत्नी देविका आणि छोटी मुलगी प्रिया यांच्यासोबत राहायचा. ती चांगली माणसं होती, पण खूप गरीब. कितीतरी रात्री सगळ्यांना पुरेल इतका भात नसायचा. ऋषभने कधी तक्रार केली नाही. तो प्रार्थना करायचा, काम करायचा, आणि जे थोडं होतं ते वाटून घ्यायचा.

तो सोनेरी हंस साधा पक्षी नव्हता. जातक सांगते की तो बोधिसत्त्व होता, जो पुढे एक दिवस बुद्ध होणार होता. त्याने ऋषभचा चांगुलपणा आणि त्याच्या कुटुंबाची भूक पाहिली होती, आणि त्याला मदत करायची होती.

पंखांचे काही संथ फटकारे मारत हंस तलावावरून उडाला आणि त्या छोट्या झोपडीच्या धुळीच्या अंगणात उतरला. त्याची पिसं इतकी चमकत होती की सगळं अंगणच उजळल्यासारखं वाटलं. प्रियाचं तोंड आश्चर्याने उघडंच राहिलं.

हंसाने आपली लांब मान झुकवली. मग, सगळ्यांना आश्चर्य वाटेल असं, तो बोलू लागला.

"मी तुमचा चांगुलपणा पाहिला आहे," तो मंदिराच्या छोट्या घंटांसारख्या आवाजात म्हणाला. "आणि तुमची गरजही मला ठाऊक आहे. मी तुम्हाला मदत करीन."

त्याने चोच मागे वळवून हळुवारपणे एकच सोनेरी पीस काढलं, आणि ते ऋषभच्या पायाशी ठेवलं.

"हे बाजारात घेऊन जा," तो म्हणाला. "पुन्हा मदत लागेल, तेव्हा मी परत येईन."

मग त्याने पंख पसरले आणि तो उडून गेला.

ऋषभ ते पीस बाजारात घेऊन गेला. ते खरं सोनं होतं, आणि त्यात त्याच्या कुटुंबाचं कितीतरी आठवडे पोट भरेल इतकी किंमत होती.

आणि हंसाने आपला शब्द पाळला. जेव्हा जेव्हा भाताचं भांडं जवळजवळ रिकामं व्हायचं, तेव्हा तो परत यायचा आणि आणखी एक सोनेरी पीस ठेवून जायचा. प्रत्येक वेळी फक्त एकच. हळूहळू आयुष्य सुधारलं. प्रियाला नवे कपडे मिळाले. ऋषभने नेहमी वाचावीशी वाटणारी पुस्तकं विकत घेतली. झोपडीला नवं छप्पर आलं.

पण परिस्थिती सुधारली, तशी देविकाच्या मनात एक काळजी वाढू लागली.

ती रोज आकाशाकडे पाहायची. हंस यायचा थांबला तर? एखाद्या शिकाऱ्याने त्याला पकडलं तर? आपण पुन्हा गरीब झालो तर?

एका संध्याकाळी ती नवऱ्याला म्हणाली, "ऋषभ, हे सुरक्षित नाही. आपण एका पक्ष्याच्या भरवशावर बसलो आहोत. पुढच्या वेळी तो आला की आपण त्याची सगळी पिसं एकदमच घेऊ. मग आपण पुन्हा कधीच गरीब होणार नाही."

ऋषभला धक्का बसला. "देविका, तो आपल्याशी नेहमी प्रेमानेच वागला आहे. आपण असं कसं करू शकतो?"

पण देविका घाबरली होती, तिचं आपल्या मुलीवर प्रेम होतं, आणि तो विचार तिच्या मनातून जाईना.

पुढच्या वेळी सोनेरी हंस अंगणात उतरला, तेव्हा ऋषभ लाजेने मागे उभा राहिला आणि काहीच बोलला नाही. देविका पटकन पुढे झाली, दोन्ही हात पुढे करून म्हणाली, "सोनेरी हंसा, आज तुझी सगळी पिसं आम्हाला दे. सगळीच्या सगळी, एकदम."

पण काहीतरी विचित्र घडलं.

ते हावरे शब्द उच्चारताच हंसाचं सोनं फिकं पडू लागलं. एकेका पिसातून चमक निघून गेली, आणि शेवटी तो त्यांच्यासमोर कुठल्याही साध्या पक्ष्यासारखा मऊ आणि पांढरा उभा राहिला. एक सुटं पीस तरंगत देविकाच्या हातात पडलं, आणि तेही साधं पांढरं होतं, सोन्याचा कणही त्यावर नव्हता.

देविका त्याकडे पाहतच राहिली. मग ती धुळीत बसली आणि रडू लागली. कोपऱ्यात प्रियाही रडत होती. ऋषभने गुडघे टेकले आणि मान खाली घातली.

हंस त्यांच्यासमोर उभा होता. तो रागावला नव्हता. तो फक्त खूप उदास दिसत होता.

"सोनं देण्यात होतं," तो हळूच म्हणाला. "मी प्रत्येक पीस मनापासून, प्रेमाने दिलं. म्हणूनच ते सोन्याचं होतं. भेट जबरदस्तीने घेता येत नाही. ती हिसकावली की ती भेट राहत नाही."

"आम्हाला क्षमा कर," देविका अश्रूंतून म्हणाली. "मला खूप भीती वाटत होती."

"मला माहीत आहे," हंस प्रेमाने म्हणाला. "आणि मी तुला क्षमा करतो. पण आता माझी पिसं पांढरी झाली आहेत, आणि ती पांढरीच राहतील. मी आता तुम्हाला त्या प्रकारे मदत करू शकत नाही."

त्याने त्या छोट्याशा कुटुंबाकडे बराच वेळ पाहिलं.

"तुमच्याकडे आता घर आहे, छप्पर आहे, आणि सुरुवात करण्याइतकं आहे. जे आहे त्यात समाधानी राहा, आणि कृतज्ञ राहा. तो असा खजिना आहे, जो तुमच्याकडून कुणीच कधी हिरावून घेऊ शकत नाही, आणि जो भीती बिघडवू शकत नाही."

मग हंसाने पंख पसरले आणि तो तलावावरून उडत दूर निघून गेला. त्यांनी त्याला पुन्हा कधीच पाहिलं नाही.

पण कुटुंबाने ते लक्षात ठेवलं. त्यांनी मेहनत केली, साधेपणाने राहिले, आणि प्रत्येक जेवणासाठी कृतज्ञ राहिले. आणि देविकाने ते एक मऊ पांढरं पीस एका छोट्या लाकडी डबीत जपून ठेवलं. भविष्याची भीती वाटू लागली की ती डबी उघडून त्याकडे पाहायची.

मग ती डबी पुन्हा बंद करायची, आणि जाऊन भात ढवळायची.

बाळा, आम्ही तुला जे देतो ते मनापासून देतो, आणि त्यामुळेच ते सोन्याचं होतं.

पुढची गोष्ट वाचा →आपली पिसं देणारा सोनेरी हंस

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 136 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

जातक संग्रहातलं १३६ वं, सुवण्णहंस जातक, सोनेरी हंस म्हणून जन्मलेल्या बोधिसत्त्वाची गोष्ट सांगतं, जो एका वेळी एक पीस देऊन गरीब कुटुंबाला मदत करतो. ही सोन्याची अंडी देणाऱ्या हंसिणीच्या गोष्टीची चुलत बहीण आहे, पण बौद्ध रूपात कथेचा गाभा देणाऱ्याच्याच शब्दांत आहे: सोनं देण्यात होतं, आणि भेट जबरदस्तीने घेता येत नाही. हे पुनर्कथन शेवट सौम्य करतं — हंस क्षमा करतो आणि पांढरा होऊन फक्त उडून जातो, आणि काळजीच्या दिवसांची आठवण म्हणून देविका एक साधं पीस जपून ठेवते. गर्भावस्थेसाठी हे समाधानावर आणि चांगल्या गोष्टी आपल्या वेळेवर येऊ देण्यावर एक सौम्य चिंतन आहे.

बाळासोबत विचार करा

माझ्या आयुष्यात कुठे मी नियंत्रणाचा हट्ट सोडून देण्या-घेण्याच्या सहज प्रवाहावर विश्वास ठेवायचा सराव करू शकते?

संकल्प: मी कृतज्ञ मनाने समृद्धीचं स्वागत करते, कारण खरी संपत्ती म्हणजे मनाची शांतता, हे मला ठाऊक आहे.

आशीर्वाद: आपल्याला समाधानी मन लाभो, आणि सौम्यपणे जगण्याइतकं आणि वाटून घेण्याइतकं आपल्याकडे नेहमी असो.

पात्रे

सोनेरी हंस
— उदार आणि शहाणा बोधिसत्त्व.
देविका
— काळजी हे उत्तर नाही, हे शिकणारी आई.
प्रिया
— हंसावर प्रेम करणारी छोटी मुलगी.

बोध

पुरेसं असल्याबद्दल कृतज्ञ राहा; हावरेपणाने चांगल्या गोष्टी नाहीशा होतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या लाडक्या, तुला मिळणाऱ्या भेटींबद्दल तुझं मन नेहमी कृतज्ञ आणि समाधानी राहो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

एका वेळी एकच पीस घेणं का चांगलं होतं?

स्रोत: सुवण्णहंस जातक (जातक क्र. १३६)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 8व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

सोनेरी हंसाचा प्रेमळ सल्ला ही गोष्ट काय शिकवते?

बौद्ध परंपरा सांगते की समाधान आणि कृतज्ञता ही अशी संपत्ती आहे, जी भीती हिरावून घेऊ शकत नाही. आईच्या शांततेवरचं संशोधन सुचवतं की कृतज्ञतेचा सराव गर्भावस्थेत अनेकदा येणाऱ्या भविष्याच्या काळज्या कमी करायला मदत करू शकतो.

सोनेरी हंसाचा प्रेमळ सल्ला गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 8 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा