Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 56 · आठवडा 8

पाऊस बोलावणारा मत्स्यराजा

कोसलमधल्या कोरड्या हंगामात कमळांचं एक तळं आटून चिखलाचं डबकं होतं. शांत मत्स्यराजा सांगतो की त्याने कधीही कुठल्याही जीवाला इजा केलेली नाही.

गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेमळपणाने जगलेलं आयुष्य आपल्या शब्दांना खरी शक्ती देतं.

या गोष्टीत

पात्रे
मत्स्यराजा, पज्जुन्न, पर्जन्यदेव
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 56 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 8 · ७ पैकी दिवस 7
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 8: बाळाची वाढ

बौद्ध परंपरा सांगते की कुणालाही इजा न करणाऱ्या आयुष्यात एक शांत शक्ती असते, आणि दुष्काळाच्या वर्षी लोकांना दिलासा देण्यासाठी ही जातक कथा सांगितली गेली. आईच्या शांततेवरचं संशोधन सुचवतं की कठीण काळात आशादायी रीती आणि शांत शब्द आईला कमी असहाय वाटायला मदत करू शकतात.

मी काही केलं नाही, तर कुणीच करणार नाही.

जेतवन विहाराजवळचं कमळांचं तळं आटून एक चिखलाचं डबकं झालं होतं, आणि त्यात राहणारे मासे इतके दाटीवाटीने भरले होते की त्यांना वळताही येत नव्हतं.

ही जातक कथांमधली गोष्ट आहे. एका वर्षी पाऊस पडला नाही, तेव्हा स्वतः बुद्धांनी ती आपल्या भिक्खूंना सांगितली, आणि म्हणाले की फार पूर्वी, आपल्या एका आधीच्या जन्मात, ते त्याच तळ्यातला एक मासा होते.

त्या काळी, जुनी कथा सांगते, कोसल देशात अख्खा हंगाम पाऊस पडला नाही. भातशेती तपकिरी झाली. विहिरी आटल्या. नद्या तापलेल्या दगडांवरून वाहणाऱ्या बारीक धारा झाल्या. आणि जे तळं नेहमी खोल, थंड आणि कमळांनी भरलेलं असायचं, ते नाहीसं होऊ लागलं.

रोज पाणी आणखी थोडं खाली जायचं. कमळाची पानं चिखलावर सपाट पडली. मासे मधल्या शेवटच्या छोट्याशा डबक्यात दाटीने जमले, उबदार, दाट पाण्यात धापा टाकत.

आणि पक्षी आले. कावळे आणि बगळे तळ्याच्या कडेला उभे राहून तीक्ष्ण नजरेने पाहू लागले. मासे घाबरले. लपण्यासाठी ते चिखलात खोल दबून बसले.

त्यांच्यात एक मासा इतरांपेक्षा मोठा आणि शांत होता. तो त्या तळ्यातल्या माशांचा राजा होता, आणि जातक सांगते की तो बोधिसत्त्व होता, जो पुढे एक दिवस बुद्ध होणार होता.

त्याने दाटीवाटीने भरलेल्या, घाबरलेल्या आपल्या प्रजेकडे पाहिलं. त्याने वर रिकाम्या आकाशाकडे पाहिलं.

"आपल्याला वाचवायला कुणीच येणार नाही," त्याने विचार केला. "पाऊस या देशाला विसरला आहे. मी काही केलं नाही, तर कुणीच करणार नाही."

पण एक मासा काय करू शकणार? त्याला उडता येत नव्हतं. पाणी आणता येत नव्हतं. पक्ष्यांशी लढता येत नव्हतं.

मग त्याला काहीतरी आठवलं. तो आयुष्यभर कुठल्याही जीवाला इजा न करता जगला होता. मासे अनेकदा खातात, तरी त्याने आपल्या सोबत्यांपैकी सगळ्यात छोट्या माशालाही कधी खाल्लं नव्हतं. ते खरं होतं. आणि त्या काळी लोकांचा विश्वास होता की शुद्ध मनाने मोठ्याने बोललेल्या खऱ्या गोष्टीत मोठी शक्ती असते. तिला सत्यक्रिया म्हणत.

म्हणून मत्स्यराजाने एक धाडसी गोष्ट केली. तो मऊ काळ्या चिखलातून वर, उघड्यावर आला, जिथे सगळे त्याला पाहू शकत होते, टपून बसलेले पक्षीसुद्धा. तो चिखलाने माखला होता, एखाद्या पावट्यासारखा काळा. त्याने आकाशाकडे मान उंचावली.

आणि त्याने पावसाच्या ढगांचा देव पज्जुन्न याला हाक मारली.

"पज्जुन्ना! पर्जन्यदेवा! माझं ऐक! माझ्या प्रजेमुळे मी दुःखात आहे, आणि पाऊस नाही म्हणून माझी प्रजा दुःखात आहे. माझा जन्म झाला त्या दिवसापासून मी जाणूनबुजून कुठल्याही जीवाला इजा केलेली नाही, अगदी सगळ्यात छोट्या माशालाही नाही. या सत्याच्या बळावर आता पाऊस पडू दे, आणि माझ्या प्रजेला वाचव!"

त्याचा आवाज छोटा होता. आकाश खूप मोठं होतं. क्षणभर काहीच घडलं नाही. कावळ्यांनी मान तिरकी केली. बगळे स्तब्ध उभे राहिले. माशांनी श्वास रोखून धरला.

मग पूर्वेकडून एक थंड वारा आला.

एक करडा ढग सूर्यावर आला. मग आणखी एक. मग सगळं आकाश काळं आणि जड झालं. आणि ढगांच्या मोठ्या गडगडाटासह पाऊस कोसळू लागला.

तो धो धो पडला. कोरड्या शेतांवर तो गर्जत पडला. त्याने विहिरी भरल्या. प्रत्येक वाटेवरून छोट्या ओहोळांसारखा वाहत तो तळ्यात आला. चिखल मऊ झाला, मग ओला, मग ताज्या पाण्याखाली दिसेनासा झाला. कमळाची पानं वर उचलली गेली आणि तरंगू लागली. मासे मोकळे, थंडगार होऊन बाहेर पोहत आले, नव्या पाण्यात वळत, सुळकन पळत आणि पाणी उडवत.

कावळ्यांनी आणि बगळ्यांनी पंखांवरचं पाणी झटकलं आणि आसरा शोधायला उडून गेले.

आणि मत्स्यराजा थकलेला पण आनंदी, आपल्या सगळ्या प्रजेला भोवती पोहताना पाहत, हळूहळू खोल, स्वच्छ पाण्यात खाली गेला.

बुद्धांनी भिक्खूंना सांगितलं की म्हणूनच, ते तिथे राहिले त्या सगळ्या वर्षांत, त्या देशातलं ते तळं पुन्हा कधीच आटलं नाही. आणि जुने ग्रंथ सांगतात की ज्या दिवशी त्यांनी ही गोष्ट सांगितली, त्याच दिवशी अख्ख्या कोसल देशात पाऊस पडला, आणि शेतकरी धावत आपल्या शेतात गेले आणि हसू लागले.

त्या रात्री, भरलेल्या तळ्यात, चंद्राखाली कमळं उमलली. मासे त्यांच्या लांब देठांमध्ये विसावले. पानांवरून पावसाचे थेंब अजूनही हळूहळू पाण्यात टपकत होते, टिप, टप, टिप, आणि छोटी छोटी वर्तुळं बनवत होते, जी पसरत पसरत दिसेनाशी होत होती.

बाळा, आज रात्री तू तुझ्या स्वतःच्या उबदार पाण्यात तरंगतो आहेस, आणि तुझ्यावर प्रेम करणारी माणसं तुझ्यासाठी आकाशाकडे लक्ष ठेवून आहेत.

पुढची गोष्ट वाचा →स्वतःची परीक्षा घेणारा विद्वान

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 75 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

पाली संग्रहातलं ७५ वं, मच्छ जातक, बुद्धांनी कोसलमधल्या दुष्काळात सांगितलं असं मानलं जातं, आणि ते 'सत्यक्रिये'चं एक अभिजात उदाहरण आहे — स्वतःच्या चांगुलपणाबद्दल इतक्या प्रामाणिकपणे केलेलं विधान की निसर्ग त्याला उत्तर देतो. पर्जन्यदेव पज्जुन्न हे गडगडणाऱ्या ढगाचं जुनं वैदिक नाव कथेला भारताच्या सर्वात प्राचीन सूक्तांशी जोडतं. लढणाऱ्या किंवा पळून जाणाऱ्या नायकांपेक्षा हा मत्स्यराजा वेगळा ठरतो, कारण त्याची एकमेव कृती म्हणजे सगळ्यांच्या नजरेसमोर येऊन कधीही कुठल्याही जीवाला इजा न केल्याबद्दल प्रामाणिकपणे बोलणं. थंड वारा, जमणारे ढग आणि वर तरंगणारी कमळाची पानं गर्भावस्थेत ही कथा शांत, आशादायी वाचन बनवतात.

बाळासोबत विचार करा

तुम्ही ज्या प्रकारे जगता, त्यातली अशी कोणती एक खरी गोष्ट आहे जिचा तुम्हाला अभिमान वाटतो? गरज पडेल तेव्हा ती तुम्हाला बळ कसं देऊ शकेल?

संकल्प: माझ्या प्रिय माणसांसाठी मी खऱ्या आणि सौम्य मनाने बोलू शकते.

आशीर्वाद: तुमच्या आयुष्यातल्या प्रत्येक कोरड्या जागी पाऊस येवो, आणि तुमचं सत्य तुम्हाला खंबीर ठेवो.

पात्रे

मत्स्यराजा
— एक शांत नेता, ज्याचं सत्य पाऊस आणतं.
पज्जुन्न, पर्जन्यदेव
— जो मत्स्यराजाचे खरे शब्द ऐकतो.

बोध

प्रेमळपणाने जगलेलं आयुष्य आपल्या शब्दांना खरी शक्ती देतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तू सौम्यपणे आणि खरेपणाने जग, आणि तुझ्यावर आशीर्वाद हळुवार पावसासारखे बरसोत.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

पाऊस बोलावण्यासाठी मत्स्यराजाने कोणती खरी गोष्ट सांगितली?

स्रोत: मच्छ जातक, जातक क्र. ७५, पाली परंपरा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी हलका गर्भावस्था योग करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 8व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • सत्य बोलणारे लावा पिल्लू · दिवस 29

    अशीच गोष्ट

    बौद्ध परंपरा मानते की सत्यवचन आणि कुणालाही न दुखावणारे मन यांचे स्वतःचे शांत संरक्षण असते, आणि हे शिकवण्यासाठी ही जातक कथा शतकानुशतके सांगितली गेली आहे. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन असे सुचवते की भीतीच्या क्षणी स्थिर राहून श्वास घेतल्याने आईला अधिक स्पष्टपणे विचार करता येऊ शकतो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

पाऊस बोलावणारा मत्स्यराजा ही गोष्ट काय शिकवते?

बौद्ध परंपरा सांगते की कुणालाही इजा न करणाऱ्या आयुष्यात एक शांत शक्ती असते, आणि दुष्काळाच्या वर्षी लोकांना दिलासा देण्यासाठी ही जातक कथा सांगितली गेली. आईच्या शांततेवरचं संशोधन सुचवतं की कठीण काळात आशादायी रीती आणि शांत शब्द आईला कमी असहाय वाटायला मदत करू शकतात.

पाऊस बोलावणारा मत्स्यराजा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 8 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा