Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Krishna Leela · दिवस 15 · आठवडा 3

कृष्ण आणि काजवे

कृष्ण आणि काजवे — कृष्ण लीला गोष्टीचे चित्र

गोकुळातल्या एका संध्याकाळी छोटा कृष्ण अंगणाच्या पायरीवर अगदी स्तब्ध बसतो. चमकणारे छोटे काजवे त्याच्याभोवती तरंगतात, आणि रोहिणी यशोदेला सांगतात की ते निरुपद्रवी आहेत.

गोष्टीचे तात्पर्य: नवलाईनं पाहिलं तर अंधार छोट्या, हळुवार दिव्यांनी भरलेला असतो.

या गोष्टीत

पात्रे
छोटा कृष्ण, यशोदा, रोहिणी
मूळ ग्रंथ
भागवत पुराण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 15 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 3 · ७ पैकी दिवस 1
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 3: बाळाची वाढ
आजची गोष्ट
कृष्ण आणि काजवे
मंत्र
ॐ

परंपरा सांगते की कृष्णाला प्रत्येक छोट्या जीवात ईश्वर दिसायचा, आणि गोकुळातलं त्याचं बालपण अशाच साध्या नवलांनी भरलेलं होतं. आईच्या शांततेवरचं संशोधन सुचवतं की घाई करण्याऐवजी थांबून नवलाईचा एक शांत क्षण वाटून घेतल्यानं आईचा स्वतःचा ताण कमी होऊ शकतो.

जणू नमस्कार करत असल्यासारखा काजवा दोनदा लुकलुकला

यशोदा अंगणाच्या दाराला कडी लावायला बाहेर गेली, तेव्हा गवतात रातकिडे गात होते.

गोकुळावर सूर्य मावळला होता. आकाश गडद निळं झालं होतं, आणि गाव रात्रीसाठी शांत होत होतं. गोठ्यातून एक वासरू एकदा हंबरलं आणि मग गप्प झालं. नंदांच्या अंगणात स्वच्छ धुतलेली मातीची मडकी भिंतीला टेकून रचलेली होती, आणि उबदार हवेत मोगऱ्याचा सुगंध दरवळत होता.

यशोदा इकडेतिकडे फिरत होती; कुठे पांघरूण नीट करत होती, कुठे रवी जागेवर ठेवत होती. आईचं काम कधीच पूर्ण संपत नाही.

कृष्ण खरं तर झोपलेला असायला हवा होता. पण तो तिच्या साडीचा पदर धरून तिच्या मागोमाग बाहेर आला होता, आणि आता थंड दगडी पायरीवर अगदी स्तब्ध बसला होता.

हे विचित्र होतं. कृष्ण क्वचितच स्तब्ध बसायचा.

यशोदा थांबली आणि त्याच्याकडे पाहू लागली. तो काय पाहत होता?

मग तिला दिसलं. कण्हेरीच्या झुडपाजवळ अंधारात प्रकाशाचा एक छोटा ठिपका तरंगत होता. तो चमकला, आणि विझला. दुसरा दिसला, आणि विझला. मग आणखी एक.

यशोदेच्या कपाळावर आठी पडली. त्या ठिणग्या होत्या का? कुणी आग पेटती ठेवली होती का?

कृष्ण मात्र अजिबात घाबरला नव्हता. त्याने एक छोटं बोट उचलून तिकडे दाखवलं. नवलानं त्याच्या तोंडून हळूच "ओह!" निघालं. आणि जणू त्यांनी त्याचं ऐकलं, तसे आणखी दिवे आले, दहा, मग वीस, गवतावर हळूहळू तरंगत, लुकलुकत.

यशोदेच्या मनात पहिला विचार आला की धावत जावं, त्याला उचलावं आणि आत घेऊन जावं. त्यांनी त्याला भाजलं तर?

तिने एक पाऊल टाकलं, तेवढ्यात तिच्या मागून एक शांत आवाज आला.

"त्याला क्षणभर राहू दे, ताई."

त्या बलरामाची आई, रोहिणी, होत्या; हातात छोटी पणती घेऊन दारात उभ्या. त्या येऊन यशोदेशेजारी उभ्या राहिल्या.

"पण ते आहेत तरी काय?" यशोदेने विचारलं. "आगीच्या ठिणग्या?"

रोहिणी हसल्या. "नाही. ते काजवे आहेत, जुगनू. आपले स्वतःचे दिवे घेऊन फिरणारे छोटे किडे. ते त्याला काही करणार नाहीत."

कृष्ण उभा राहिला. हात थोडे पुढे करून त्याने दिव्यांकडे एक डुगडुगतं पाऊल टाकलं.

काजवे उडून गेले नाहीत. ते त्याच्याभोवती तरंगू लागले, हिरव्या-सोनेरी छोट्या दिव्यांचं एक संथ वर्तुळ. मग त्यांच्यातला एक त्याच्या हाताच्या पाठीवर बसला. त्याचा प्रकाश लागत होता, विझत होता, लागत होता, विझत होता.

कृष्णाने त्याला झटकलं नाही. तो किंचाळला नाही. त्याने हळूच हात चेहऱ्याजवळ नेला आणि डोळे गोल गोल करून त्याच्याकडे पाहिलं. त्याने हळूच श्वास सोडला. जणू नमस्कार करत असल्यासारखा काजवा दोनदा लुकलुकला, आणि मग इतरांमध्ये मिसळायला उडून गेला.

यशोदेने रोखून धरलेला श्वास सोडला. तिची भीती वितळू लागली. तिला वाटलं होतं की अंधार रिकामा आहे, किंवा धोकादायक. पण तो छोट्या, हळुवार दिव्यांनी भरलेला होता, आणि तिच्या मुलाने ते सगळ्यात आधी पाहिले होते. यशोदेला काजव्याच्या उजेडात ईश्वर दिसला.

रोहिणींनी तिच्या दंडावर हात ठेवला. "त्याला प्रत्येक सजीवाबद्दल प्रेम वाटतं," त्या हळूच म्हणाल्या. "मोठा असो वा छोटा. आणि तो त्यांच्याकडे निर्भयपणे पाहतो."

यशोदेने मान डोलावली. तिला बोलवेना. तिला काहीतरी नवं उमगलं. त्याला सुरक्षित ठेवावंसं वाटणं चांगलंच होतं. पण ती प्रत्येक वेळी धावत गेली, तर कदाचित त्याला सुंदर गोष्टी पाहण्यापासून रोखेल. मुलावर प्रेम करणं म्हणजे त्याच्या आनंदावरही विश्वास ठेवणं.

म्हणून ती चालत गेली आणि जमिनीवर त्याच्या शेजारी गुडघ्यावर बसली. तिने त्याला उचललं नाही. ती काहीच बोलली नाही. ती फक्त त्याच्यासोबत काजवे पाहत राहिली.

थोड्या वेळानं कृष्णाने आपलं डोकं तिच्या खांद्यावर टेकवलं. झोप जवळ आली की मुलं होतात तसा तो जड आणि उबदार होत होता.

काजवे गवतावर तरंगत, लुकलुकत राहिले. काही वर वडाच्या फांद्यांमध्ये गेले, आणि जणू काही तारे खाली उतरून त्याच्या पानांमध्ये बसले आहेत असं वाटू लागलं. छोटे दिवे सारी रात्र पवित्र करू शकतात.

शेवटी कृष्णाने एक मोठी जांभई दिली. यशोदेने त्याला हळुवार उचललं आणि आत नेलं. रोहिणींनी वाट उजळायला पणती धरली.

दारापाशी यशोदेने एकदा मागे वळून पाहिलं. अंगणात अंधार होता, पण पानांमध्ये इकडेतिकडे छोटे दिवे अजूनही लुकलुकत होते.

बाळा, अंधाराचे स्वतःचे छोटे दिवे असतात, आणि ते पाहायला तुझ्या शेजारी नेहमी कुणीतरी बसलेलं असेल.

पुढची गोष्ट वाचा →यशोदेचे शांत गाणे

कृष्ण लीला मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भागवत पुराण · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

बाळकृष्ण यशोदेच्या मायेत ज्या गोकुळात वाढला, ते ब्रजमध्ये गायल्या जाणाऱ्या आणि जन्माष्टमीला आठवल्या जाणाऱ्या असंख्य लीलांचं ठिकाण आहे. ही हळुवार कथा शास्त्रातला प्रसंग नसून त्याच परंपरेतलं एक मूळ पुनर्कथन आहे. लोणीचोरी किंवा असुरवधाऐवजी ती एक शांत संध्याकाळ टिपते: एरवी चंचल असणारा छोटा कृष्ण काजवे पाहायला स्तब्ध बसतो, रोहिणी यशोदेला धीर देतात, आणि आईची काळजी नवलात बदलते. अंधार छोट्या दिव्यांनी भरलेला आहे असं पाहायला शिकवणारी ही कृष्णाच्या सगळ्यात मृदू कथांपैकी एक आहे. होणाऱ्या आईसाठी ती एकत्र लावलेल्या शोधाचं आणि हळूहळू वितळणाऱ्या भीतीचं झोपण्यापूर्वीचं शांत चित्र आहे.

मथुरा, वृंदावन आणि गोकुळाच्या आसपासचा ब्रज प्रदेश आपल्या गीतांत, मंदिरांत आणि ऋतूंमध्ये कृष्णाचे बालपण जिवंत ठेवतो. पावसाळ्यात जेव्हा यमुनेच्या काठावर काजवे लुकलुकतात, तेव्हा ब्रजचे गायक मल्हार आणि झोक्याची गाणी गातात, आणि मंदिरांत झूलन यात्रेच्या उत्सवात कृष्णाला सजवलेल्या झोक्यावर बसवले जाते. राजस्थानातील नाथद्वाराच्या पिछवाई चित्रांत अनेकदा बाळकृष्ण आणि त्याच्या गाई गडद रात्रीच्या आकाशाखाली दिसतात, विशेषतः शरद पौर्णिमेसाठी. सूरदासांसह अष्टछाप कवींनी संध्याकाळी आपल्या बाळावर लक्ष ठेवणाऱ्या यशोदेचे वर्णन केले. ही गोष्ट साध्या संध्याकाळींमध्ये दिव्यत्व शोधण्याच्या त्याच जुन्या परंपरेचा भाग आहे, आणि आई व आत ऐकणाऱ्या बाळासाठी झोपण्यापूर्वीचे कोमल वाचन आहे.

बाळासोबत विचार करा

आज रोजच्या आयुष्यातली कोणती छोटी जादू माझ्या नजरेतून सुटली? माझ्या जगाकडे कमी काळजीनं आणि अधिक नवलाईनं पाहायचा सराव मी कसा करू शकते?

संकल्प: मी माझ्या भीती सोडून देते आणि नवलाईनं व विश्वासानं जगाला कवेत घेते. माझी शांती हीच माझ्या बाळाची शांती आहे.

आशीर्वाद: तुमचं मन नेहमी नवलाईसाठी खुलं राहो. छोट्या आणि शांत गोष्टींमध्ये तुम्हाला आनंद मिळो. कुतूहलानं आणि शांतपणे जग शोधताना तुम्हाला नेहमी सुरक्षित वाटो.

पात्रे

छोटा कृष्ण
— सगळ्यात आधी दिवे पाहणारं कुतूहली बाळ.
यशोदा
— नवलाईनं पाहायला शिकणारी प्रेमळ आई.
रोहिणी
— बलरामाची आई, शांत आणि शहाणी.

बोध

नवलाईनं पाहिलं तर अंधार छोट्या, हळुवार दिव्यांनी भरलेला असतो.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, रात्र हळुवार दिव्यांनी भरलेली आहे, आणि ते पाहायला मी तुझ्या शेजारी बसेन.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

एखादा काजवा तुझ्या हातावर बसला, तर तू त्याला काय म्हणशील?

स्रोत: गोकुळातली कृष्णलीला परंपरा (हळुवार मूळ पुनर्कथन)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 3व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • वाट पाहणारे हात · दिवस 27

    अशीच गोष्ट

    परंपरा मानते की कृष्णाने खरे स्वीकारले ते फलावतीचे धीराचे प्रेम आणि मोकळ्या हाताने देणे, कोणत्याही फळापेक्षा जास्त. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन असे सुचवते की उदारपणा आणि एखाद्या गोष्टीची आशेने वाट पाहणे, हे दोन्ही आईच्या स्वास्थ्याच्या भावनेला आधार देऊ शकतात.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

कृष्ण आणि काजवे ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरा सांगते की कृष्णाला प्रत्येक छोट्या जीवात ईश्वर दिसायचा, आणि गोकुळातलं त्याचं बालपण अशाच साध्या नवलांनी भरलेलं होतं. आईच्या शांततेवरचं संशोधन सुचवतं की घाई करण्याऐवजी थांबून नवलाईचा एक शांत क्षण वाटून घेतल्यानं आईचा स्वतःचा ताण कमी होऊ शकतो.

कृष्ण आणि काजवे गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 3 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा