Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jain · दिवस 21 · आठवडा 3

महावीर आणि रागीट साप

महावीर आणि रागीट साप — जैन गोष्टीचे चित्र

सौम्य मुनी वर्धमान मुंगीवरही पाय पडू नये म्हणून जपून चालतात. गुराखी त्यांना रागीट साप चंडकौशिकाबद्दल सावध करतात, पण ते शांतपणे पुढे जातात.

गोष्टीचे तात्पर्य: सौम्यता सगळ्यात रागीट मनालाही शांत करू शकते.

या गोष्टीत

पात्रे
महावीर (वर्धमान), चंडकौशिक, गुराखी
मूळ ग्रंथ
जैन कथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 21 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 3 · ७ पैकी दिवस 7
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 3: बाळाची वाढ

जैन परंपरा मानते की अहिंसा, म्हणजे कोणालाही इजा न करण्याची सौम्यता, सगळ्यात तीव्र रागालाही मऊ करू शकते, आणि हे दाखवण्यासाठी मुलांना चंडकौशिकाची कथा सांगितली जाते. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की ताणाला संथ श्वासाने आणि मृदू आवाजाने उत्तर दिल्यास घरातले कठीण क्षण निवळायला मदत होऊ शकते.

"चंडकौशिका," ते हळूच म्हणाले. "जागा हो. शांत हो. तू काय करतो आहेस, याचा विचार कर."

जंगलाच्या कडेला असलेले गुराखी हात हलवून ओरडले, "थांबा! तिकडून जाऊ नका!" पण जंगलवाटेवरचा तो शांत माणूस फक्त त्यांच्याकडे पाहून हसला आणि चालत राहिला.

त्याचे नाव होते वर्धमान. पुढे सारे जग त्यांना महावीर, म्हणजे महान वीर, म्हणणार होते, आणि जैन लोक त्यांना चोविसावे तीर्थंकर म्हणून आठवणार होते — जीवनाच्या नदीपलीकडे जाण्याचा मार्ग दाखवणारे गुरू. पण त्या दिवशी, अडीच हजारांहून अधिक वर्षांपूर्वी, ते फक्त अनवाणी पायांचे, काहीच जवळ नसलेले एक फिरते मुनी होते. त्यांनी आपला महाल, आपले सुंदर कपडे आणि दागिने सगळे देऊन टाकले होते. आजच्या बिहारात असलेल्या मगध देशात ते गावोगावी फिरायचे, कमी बोलायचे आणि कोणालाच इजा करायचे नाहीत. एखाद्या मुंगीवरही पाय पडू नये म्हणून ते जमिनीकडे पाहत, जपून चालायचे.

"स्वामी," गुराखी त्यांच्या मागे धावत हाक मारू लागले. "ती वाट जिथे चंडकौशिक राहतो त्या जंगलातून जाते!"

चंडकौशिक एक साप होता. साधासुधा साप नाही, लोक म्हणायचे. तो प्रचंड होता, आणि सगळ्या देशातला सगळ्यात रागीट प्राणी होता. जुन्या कथा सांगतात की त्याच्या डोळ्यांच्या एका नजरेनेच पक्षी आकाशातून पळून जायचे. त्याच्यामुळे आता कोणीच ती जंगलवाट वापरत नव्हते. वाटेवर गवत वाढले होते. पक्षी गप्प झाले होते. त्याच्या बिळाभोवतीची झाडेसुद्धा सुकून करडी झाली होती.

महावीरांनी गुराख्यांचे बोलणे प्रेमाने ऐकले. मग ते म्हणाले, "माझी काळजी केलीत, त्याबद्दल धन्यवाद." आणि ते जंगलात पुढे चालत गेले.

वाट अगदी स्तब्ध होती. पक्ष्यांचा किलबिलाट नव्हता. पायांखाली वाळकी पाने कुरकुरत होती. शेवटी ते एका मोकळ्या जागी पोहोचले. तिच्या मध्यभागी एक मोठे वारूळ होते, आणि त्याच्या तळाशी एक काळे बीळ. महावीर शांतपणे त्याच्याजवळ उभे राहिले, डोळे मिटले आणि ध्यान करू लागले. ते एखाद्या झाडासारखे स्थिर उभे राहिले.

बिळात चंडकौशिक जागा झाला. त्याला माणसाचा वास आला. तो संतापला. आपल्या जंगलात येण्याची कोणाची हिंमत!

तो लांब, काळा, बिळातून सरपटत बाहेर आला आणि त्याने आपले डोके उंच उचलले. तो फुत्कारला. सगळे जण नेहमी करतात तसे हा मुनी किंचाळत पळून जाईल, याची वाट पाहत त्याने जळत्या डोळ्यांनी त्यांच्याकडे रोखून पाहिले.

पण महावीर पळाले नाहीत. ते किंचाळले नाहीत. त्यांनी डोळेसुद्धा उघडले नाहीत. ते फक्त तिथे उभे राहिले, शांत, स्तब्ध, हळूहळू श्वास घेत.

साप चकित झाला. याआधी त्याच्यासमोर कोणीच असे स्थिर उभे राहिले नव्हते. तो आणखीच चिडला. तो आणखी जोरात फुत्कारला. आणखी रोखून पाहिले. तरीही मुनी उभेच होते, पर्वतासारखे शांत.

शेवटी रागाच्या भरात चंडकौशिकाने पुढे झेप घेतली आणि महावीरांच्या पायाला दंश केला.

आणि मग काहीतरी फार विचित्र घडले. जुन्या कथा सांगतात की त्या दंशातून लाल रक्ताऐवजी पांढरे दूध वाहू लागले, आईच्या दुधासारखे पांढरे आणि सौम्य. महावीरांचे हृदय प्रेमाने, अगदी या रागीट सापाबद्दलच्या प्रेमानेही, इतके भरलेले होते की विषाला सापडेल असा राग त्यांच्यात कुठेच नव्हता.

चंडकौशिक गोंधळून मागे सरला. त्याने मुनींच्या चेहऱ्याकडे वर पाहिले.

महावीरांनी डोळे उघडले. ते घाबरलेले दिसत नव्हते. रागावलेले दिसत नव्हते. भयंकर हट्ट करून झालेल्या मुलाकडे आई जशी पाहते, तसे ते सापाकडे पाहत होते.

"चंडकौशिका," ते हळूच म्हणाले. "जागा हो. शांत हो. तू काय करतो आहेस, याचा विचार कर."

त्यांचा आवाज इतका मृदू होता की सापाच्या आत काहीतरी शांत झाले. खूप खूप काळानंतर पहिल्यांदाच चंडकौशिक रागावलेला नव्हता. त्याने आपल्या बिळाभोवतीच्या करड्या, सुकलेल्या झाडांकडे पाहिले. आपण घाबरवलेल्या सगळ्या प्राण्यांचा त्याने विचार केला. जैन कथा सांगतात की त्याला आपले पूर्वीचे जन्म आठवले, जेव्हा त्याच्यात राग पहिल्यांदा वाढू लागला होता, थोडा थोडा, आणि शेवटी त्याने त्याला पूर्ण गिळून टाकले होते.

हळूहळू त्या मोठ्या सापाने महावीरांच्या पायांपुढे जमिनीवर आपले डोके टेकवले. त्याने नमस्कार केला.

त्या दिवसापासून चंडकौशिक बदलला. आता कधीच कोणाला दुखवायचे नाही, असे त्याने ठरवले. आपल्या डोळ्यांनी कोणी घाबरू नये म्हणून तो आपले डोके बिळातच ठेवू लागला. तो इतका स्थिर आणि शांत पडून राहिला की हळूहळू त्याच्या भोवतीचे जंगल पुन्हा जिवंत झाले. गवत हिरवे झाले. पक्षी परत आले. आणि साप आता हलत नाही हे पाहून गुराखी येऊन त्याच्या बिळाजवळ दूध आणि मिठाई ठेवू लागले, आणि पुन्हा न घाबरता जंगलवाटेने चालू लागले.

महावीर जसे शांतपणे आले होते तसेच पुढच्या गावाकडे निघाले, कोणत्याही मुंगीवर पाय पडू नये म्हणून जमिनीकडे जपून पाहत.

त्यांच्या मागे, त्या मोकळ्या जागेत, एक पक्षी वारुळावर येऊन बसला आणि कितीतरी वर्षांनी पहिल्यांदाच गाऊ लागला.

बाळा, शांतता रागापेक्षा बलवान असते, आणि इथे एक शांत, दयाळू हृदय तुझी वाट पाहत आहे.

पुढची गोष्ट वाचा →संगमची खिरीची वाटी

जैन मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जैन कथा · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

महावीर आणि चंडकौशिक यांची भेट चोविसावे तीर्थंकर यांच्या जीवनाविषयीच्या जैन वृत्तांतांमधून आली आहे, आणि ती दर वर्षी महावीर जयंतीला आणि पर्युषणात पुन्हा सांगितली जाते; देवळांतील भित्तिचित्रांत आणि मुलांच्या पुस्तकांत ती अनेकदा रंगवली जाते. अनेक वीरकथा एखाद्या भयंकर प्राण्यावर विजय मिळवून संपतात; ही कथा त्या प्राण्याच्या बदलण्याने संपते. मुनी फक्त बिळाजवळ स्थिर उभे राहतात, संतापाला एका मृदू 'जागा हो, शांत हो' ने उत्तर देतात, आणि रागाने आपल्याला कसे गिळले होते, हे सापाला आठवते. महावीरांमधून रागाऐवजी दूध वाहण्याचे जैन चित्र हा तिचा सगळ्यात आवडता तपशील आहे. स्थिर शांततेने सारे जंगल हिरवे होण्याचे तिचे चित्र गरोदरपणाच्या शांत मनःस्थितीला साजेसे आहे.

बाळासोबत विचार करा

कोणीतरी तुमच्या रागाला संयमाने उत्तर दिले, अशी एखादी वेळ आठवा. त्यामुळे तुमच्या भावना कशा बदलल्या?

संकल्प: कठीण क्षणांना मी शांत आणि दयाळू मनाने सामोरी जाऊ शकते.

आशीर्वाद: आज तुम्हाला भेटणाऱ्या कोणत्याही रागापेक्षा तुमची शांतता बलवान ठरो, आणि तुम्ही जिथे उभे राहाल तिथे शांती फुलो.

पात्रे

महावीर (वर्धमान)
— कोणत्याही जिवाला इजा न करणारे सौम्य मुनी.
चंडकौशिक
— शांती मिळवणारा एक रागीट साप.
गुराखी
— त्यांना सावध करू पाहणारे काळजीतले गावकरी.

बोध

सौम्यता सगळ्यात रागीट मनालाही शांत करू शकते.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, महावीरांसारखेच तूही रागाला शांतता आणि प्रेमाने सामोरा जा.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

महावीरांनी रागीट सापाला कशी मदत केली?

स्रोत: जैन परंपरा, महावीरांच्या जीवनातून

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 3व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • विदुर आणि दोन रोपं · दिवस 53

    तेच मूल्य

    परंपरेत विदुर हा महाभारतातला शांत, न्याय्य सल्ल्याचा आवाज मानला जातो. आईच्या शांततेवरचं संशोधन सुचवतं की भविष्य आधीच जाणून घेण्याचा हट्ट सोडून आजच्या निगेवर लक्ष दिलं, तर गर्भावस्थेतली चिंता कमी होऊ शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

महावीर आणि रागीट साप ही गोष्ट काय शिकवते?

जैन परंपरा मानते की अहिंसा, म्हणजे कोणालाही इजा न करण्याची सौम्यता, सगळ्यात तीव्र रागालाही मऊ करू शकते, आणि हे दाखवण्यासाठी मुलांना चंडकौशिकाची कथा सांगितली जाते. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की ताणाला संथ श्वासाने आणि मृदू आवाजाने उत्तर दिल्यास घरातले कठीण क्षण निवळायला मदत होऊ शकते.

महावीर आणि रागीट साप गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 3 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा