Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Krishna Leela · दिवस 241 · आठवडा 35

कुंभाराच्या मडक्यात लपलेला कृष्ण

लोणी चोरल्यावर छोटा कृष्ण म्हाताऱ्या कुंभनदासांच्या अंगणात धावत येतो. कुंभार त्याला एका मोठ्या मडक्यात लपवतात आणि झाकणावर बसतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेमळ मन आपल्याला मदत केलेल्या अगदी साध्या गोष्टींचीही आठवण ठेवतं.

या गोष्टीत

पात्रे
छोटा कृष्ण, कुंभनदास कुंभार, यशोदा
मूळ ग्रंथ
भागवत पुराण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 241 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 35 · ७ पैकी दिवस 3
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 35: बाळाची वाढ

ब्रजच्या कुंभाराची ही गोष्ट कृष्णभक्तीत एका नम्र मनाची कथा म्हणून सांगितली जाते, ज्याने परमेश्वराला सांभाळणाऱ्या भांड्यासाठीही आशीर्वाद मागितले. अनेक आईबाबांना इथे बाळाला सांभाळणाऱ्या शरीराचं एक हळुवार चित्र दिसतं. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की उबदार, खेळकर गोष्टी झोपण्याआधी मन हलकं करू शकतात.

या मडक्याने तुला आपल्या पोटात धरलं. तुला सुरक्षित ठेवलं. त्यालाही मोक्ष देशील का?

गोकुळाच्या टोकाला असलेल्या एका छोट्या अंगणात कुंभाराचं चाक घर्र, घर्र फिरत होतं. पांढरी दाढी आणि मनगटांपर्यंत ओली माती लागलेले म्हातारे कुंभनदास कुंभार, एका उन्हाळ्या सकाळी चाकाजवळ बसले होते. त्यांच्या बोटांमधून एक नवं मडकं आकार घेत असताना ते कृष्णाचं एक गाणं गुणगुणत होते.

त्यांच्या भोवती सगळ्या आकारांची मडकी उन्हात वाळत ठेवलेली होती. छोट्या पणत्या होत्या, पाण्याचे गोल माठ होते, आणि एक खूप मोठं, मुलापेक्षा उंच साठवणीचं मडकं होतं.

अचानक धावत्या पावलांचा आवाज आला. गोकुळात सगळे ज्याला कान्हा म्हणायचे, तो छोटा कृष्ण धावत अंगणात आला. चोरलेल्या लोण्याने त्याचा चेहरा पांढरा झाला होता, आणि त्याचे कुरळे केस उडत होते.

"कुंभनदास बाबा!" तो धापा टाकत म्हणाला. "मला लपवा! लवकर! माई काठी घेऊन येतेय!"

कुंभार इतके हसले की ते जवळजवळ आपल्या बैठकीवरून पडलेच. काय झालं होतं ते त्यांना नेमकं कळलं होतं, कारण कृष्ण आणि लोण्याबद्दल गोकुळात सगळ्यांनाच माहीत होतं.

"इकडे, लल्ला, माझ्या लाडक्या," मोठ्या साठवणीच्या मडक्याचं झाकण उचलत ते म्हणाले. कृष्ण धडपडत आत शिरला आणि तळाशी अंग चोरून बसला. कुंभनदासांनी झाकण परत ठेवलं, त्यावर बसले आणि जणू काही घडलंच नाही अशी पुन्हा माती हातात घेतली.

एका क्षणानंतर कृष्णाची प्रेमळ आई यशोदा घाईघाईने गल्लीतून आली. तिच्या हातात एक बारीक काठी होती, आणि साडी कमरेला खोचलेली होती. "कुंभनदास! माझा कान्हा पाहिलात का?"

कुंभाराने नजर चाकावरच ठेवली. "तुमचा कान्हा? इथे? नाही, माई, इथे फक्त मडकी आहेत."

यशोदेने अंगणात इकडे-तिकडे, मडक्यांच्या मागे आणि कडुनिंबाच्या झाडाखाली पाहिलं. मग तिने सुस्कारा सोडला आणि "कान्हा! कान्हा!" अशा हाका मारत घाईने गल्लीतून पुढे गेली.

तिचा आवाज विरून गेल्यावर मोठ्या मडक्याच्या आतून एक छोटा आवाज आला. "बाबा, ती गेली का? मला बाहेर काढा."

पण कुंभार उठले नाहीत. ते झाकणावर बसलेले असताना त्यांना एक कल्पना सुचली होती, आणि त्यांचं हृदय जोरात धडधडत होतं.

"लल्ला," ते हळूच म्हणाले, "साधू, म्हणजे ज्ञानी संत, म्हणतात की तू फक्त एक छोटा गवळी नाहीस. ते म्हणतात की तू कोणत्याही जीवाला पुन्हा पुन्हा जन्म घेण्याच्या लांबच्या फेऱ्यातून मुक्त करू शकतोस. हे खरं आहे का?"

"बाबा, मला बाहेर काढा," आवाज म्हणाला, आता जरा रागावून. "इथे अंधार आहे."

"मी तुला बाहेर काढीन," कुंभनदास म्हणाले, "जर तू मला मोक्ष, म्हणजे माझ्या जीवाची मुक्ती, देशील तर."

मडक्याच्या आत क्षणभर शांतता झाली. मग तो छोटा आवाज म्हणाला, "बरं. मी तुम्हाला मोक्ष देतो. आता मला बाहेर काढा."

तरीही कुंभार हलले नाहीत. त्यांनी खाली आपल्याखालच्या मोठ्या मातीच्या मडक्याकडे पाहिलं. ते त्यांनी स्वतःच्या हातांनी बनवलं होतं. नदीतून माती खणून आणली होती, चाकावर आकार दिला होता आणि भट्टीत भाजलं होतं.

"लल्ला," ते म्हणाले, "या मडक्याने तुला आपल्या पोटात धरलं. तुला सुरक्षित ठेवलं. त्यालाही मोक्ष देशील का?"

मडक्याच्या आत कृष्ण हसला, छोट्या घंटेसारखा आवाज. "बाबा, तुम्ही खूप हुशार आहात. हो, मी मडक्यालाही मोक्ष देतो. आता मला बाहेर काढा!"

म्हणून अखेर कुंभनदास उठले आणि त्यांनी झाकण उचललं. शेंगेतून दाणा बाहेर उडावा तसा कृष्ण टुणकन वर आला, उन्हात डोळे मिचकावत, चेहऱ्याला अजून लोणी लागलेलं. कुंभाराने त्याला उचलून बाहेर काढलं आणि हळुवारपणे जमिनीवर ठेवलं.

मग त्या म्हाताऱ्याने मातीने माखलेले हात जोडले आणि मुलाच्या छोट्या, धुळकट पायांना कपाळ लागेपर्यंत नमस्कार केला. कृष्णाने त्यांच्या पांढऱ्या डोक्यावर थोपटलं. "मला लपवल्याबद्दल धन्यवाद, बाबा."

मग खारीसारखा चपळ, तो गल्लीतून घराकडे पळाला. यशोदा लवकरच त्याला पकडणार होती. ती नेहमीच पकडायची, आणि नेहमीच शेवटी हसायची.

अंगण पुन्हा शांत झाल्यावर कुंभनदास आपल्या चाकाजवळ बसले. त्यांनी मध्यभागी मातीचा एक ताजा गोळा ठेवला आणि चाक फिरवलं. घर्र, घर्र. त्यांचे हात स्थिर होते, पण आनंदाचे अश्रू त्यांच्या पांढऱ्या दाढीत ओघळत होते.

आयुष्यभर त्यांनी इतरांसाठी मातीला मडक्यांचा आकार दिला होता. आज एक मूल त्यांच्यातल्या एका मडक्यात शिरलं होतं. त्या म्हाताऱ्याला वाटलं, जणू त्यांच्या स्वतःच्या आयुष्याला आकार मिळाला होता, ते भाजलं गेलं होतं आणि पूर्ण झालं होतं.

ते पुन्हा आपलं गाणं गुणगुणू लागले, आता अधिक हळू. हळूहळू सकाळची दुपार झाली, आणि दुपारची संध्याकाळ. ते मोठं मडकं अंगणाच्या कोपऱ्यात उभं होतं, आता रिकामं, त्याची गोलाकार बाजू अजूनही उन्हाने उबदार.

बाळा, कुंभाराच्या मडक्यातल्या कृष्णासारखं तुलाही धरलं आहे. तुला आत्ता या क्षणीही धरलं आहे, सुरक्षित आणि उबदार.

पुढची गोष्ट वाचा →कृष्ण आणि काजवे

कृष्ण लीला मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भागवत पुराण · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

गोकुळ, वृंदावन आणि मथुरेच्या आसपासच्या ब्रजमधल्या कृष्णलीला लोकपरंपरेतून आलेली ही खेळकर गोष्ट मंदिरांतल्या कथांमध्ये आणि गावांतल्या मेळाव्यांमध्ये, प्रसिद्ध लोणीचोरीच्या प्रसंगांसोबत सांगितली जाते. त्यातल्या बहुतेक गोष्टी यशोदेने आपल्या खोडकर मुलाला पकडण्याने संपतात. इथे प्रकाशझोत एका म्हाताऱ्या कुंभाराकडे, कुंभनदासांकडे वळतो, जे छोट्या कृष्णाला साठवणीच्या मडक्यात लपवतात आणि झाकणावर बसून हळुवारपणे मोक्षासाठी सौदा करतात, आणि मग आपल्या हातांनी घडवलेल्या साध्या मडक्यासाठीही तीच मुक्ती मागतात. त्या उदार दुसऱ्या मागणीत तिचा विनोद आणि भक्ती एकत्र येतात. बाळाची वाट पाहताना ती वाचणं गोड वाटतं, कारण भांड्याच्या आत सुरक्षित धरलेल्या छोट्या मुलाचं चित्र आत उबदार धरलेल्या तुमच्या स्वतःच्या बाळाचा प्रतिध्वनी आहे.

ब्रजमधले कुंभार आजही ज्यात लोणी आणि दही ठेवलं जायचं ती गोल मातीची मडकी घडवतात, आणि जन्माष्टमीचे दहीहंडी उत्सव, विशेषतः मुंबईत आणि संपूर्ण महाराष्ट्रात, कृष्णाच्या या टांगलेल्या मडक्यांवरच्या प्रेमाचा मान राखतात. ब्रजमधल्या अनेक कथांमध्ये कृष्णाला लपवणाऱ्या कुंभाराला त्याच्या प्रेमळपणासाठी आशीर्वाद मिळतो, आणि गावांतल्या कथांमध्ये ही गोष्ट खूप हसत-खेळत गायली जाते. ब्रजभाषेतल्या कवींना गल्ल्यांमध्ये शोधणारी यशोदा आणि मडक्यातून डोकावणारा तिचा मुलगा, हे चित्र खूप आवडतं. उन्हाळ्यात पिण्याचं पाणी थंड ठेवण्यासाठी आजही अनेक भारतीय घरांमध्ये मातीची मडकी वापरली जातात. होणाऱ्या आईसाठी हे घराच्या अगदी साध्या कोपऱ्यांतही लपलेल्या बाळाच्या हसण्याचं एक खेळकर चित्र आहे.

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या रोजच्या आयुष्यातल्या कोणत्या साध्या गोष्टी तुम्हाला शांतपणे आधार देत आहेत? त्यांचा मान तुम्ही कसा राखू शकाल?

संकल्प: माझं शरीर माझ्या बाळासाठी एक सुरक्षित, उबदार घर आहे.

आशीर्वाद: आज तुम्हाला कुणीतरी सांभाळल्यासारखं, सुरक्षित आणि उबदार वाटो, आणि हसू तुम्हाला शोधत येवो.

पात्रे

छोटा कृष्ण
— प्रेमळ इच्छा पूर्ण करणारा खेळकर लोणीचोर.
कुंभनदास कुंभार
— आपल्या मडक्याचाही विचार करणारे शहाणे म्हातारे भक्त.
यशोदा
— आपल्या छोट्या कान्ह्याला शोधणारी आई.

बोध

प्रेमळ मन आपल्याला मदत केलेल्या अगदी साध्या गोष्टींचीही आठवण ठेवतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, कुंभाराच्या मडक्यासारखं मी तुला नेहमी सुरक्षित ठेवीन. तुला मदत करणाऱ्या प्रत्येकाची तू आठवण ठेवावीस.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

कुंभाराने आपल्या मडक्यासाठीही भेट का मागितली?

स्रोत: ब्रजची कृष्णलीला लोकपरंपरा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 35व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • वाट पाहणारे हात · दिवस 27

    अशीच गोष्ट

    परंपरा मानते की कृष्णाने खरे स्वीकारले ते फलावतीचे धीराचे प्रेम आणि मोकळ्या हाताने देणे, कोणत्याही फळापेक्षा जास्त. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन असे सुचवते की उदारपणा आणि एखाद्या गोष्टीची आशेने वाट पाहणे, हे दोन्ही आईच्या स्वास्थ्याच्या भावनेला आधार देऊ शकतात.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

कुंभाराच्या मडक्यात लपलेला कृष्ण ही गोष्ट काय शिकवते?

ब्रजच्या कुंभाराची ही गोष्ट कृष्णभक्तीत एका नम्र मनाची कथा म्हणून सांगितली जाते, ज्याने परमेश्वराला सांभाळणाऱ्या भांड्यासाठीही आशीर्वाद मागितले. अनेक आईबाबांना इथे बाळाला सांभाळणाऱ्या शरीराचं एक हळुवार चित्र दिसतं. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की उबदार, खेळकर गोष्टी झोपण्याआधी मन हलकं करू शकतात.

कुंभाराच्या मडक्यात लपलेला कृष्ण गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 35 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा