Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Ramayana · दिवस 62 · आठवडा 9

लक्ष्मणाचा अढळ निश्चय

राम अयोध्या सोडून वनात निघतात, तेव्हा लक्ष्मण त्यांच्यासोबत जायचं ठरवतो. त्याची आई सुमित्रा त्याला रामाला वडील आणि सीतेला आई मानायला सांगते.

गोष्टीचे तात्पर्य: खरं प्रेम दिवसेंदिवस वचन पाळण्यातून दिसतं.

या गोष्टीत

पात्रे
लक्ष्मण, राणी सुमित्रा, राम आणि सीता
मूळ ग्रंथ
रामायण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 62 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 9 · ७ पैकी दिवस 6
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 9: बाळाची वाढ

परंपरेत लक्ष्मणाला निष्ठावान, अढळ सेवेचं प्रतीक मानलं जातं, आणि सुमित्रेचा आशीर्वाद आजही भारतीय घरांत उद्धृत केला जातो. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की कुणीतरी भरवशाचं गोष्टींवर लक्ष ठेवून आहे, हे माहीत असल्याने होणाऱ्या आईला निवांत विश्रांती घ्यायला मदत होते.

वचन नदीसारखं असतं. तुम्ही तिच्याकाठी चालत राहिलात, तर ती तुम्हाला सोबत वाहून नेते.

लक्ष्मणाने गुडघे टेकून आईच्या पायांना स्पर्श केला, आणि तो उभा राहिला तेव्हा त्याचा निर्णय आधीच झालेला होता.

त्या सकाळी अयोध्येच्या राजवाड्यात बातमी पसरली होती. थोरले राजकुमार राम, वडिलांनी दिलेलं एक वचन पाळण्यासाठी, चौदा वर्षं वनात राहायला जाणार होते. सीतेने आधीच सांगितलं होतं की तीही त्यांच्यासोबत जाईल.

लक्ष्मणाला कुणीच यायला सांगितलं नव्हतं. राजवाड्यात त्याचं मऊ अंथरूण होतं, प्रेम करणारी आई होती, आणि राजकुमाराला हवं असलेलं प्रत्येक सुख होतं. पण तो थेट आपल्या आईकडे, राणी सुमित्रेकडे गेला.

"आई," तो म्हणाला, "जिथे राम जाईल, तिथे मी जाईन."

सुमित्रेने त्याचा चेहरा आपल्या हातांत धरला. तिचे डोळे ओले होते, पण आवाज स्थिर होता.

"जा, बाळा," ती म्हणाली. "रामाला आपले वडील मान, आणि सीतेला आपली आई. मग ते वनच तुझी अयोध्या होईल."

लक्ष्मणाने ते शब्द एखाद्या दिव्यासारखे आपल्यासोबत नेले.

वन सुंदर होतं, पण सोपं नव्हतं. ओलांडायला नद्या होत्या आणि साफ करायला काटेरी वाटा होत्या. कडक उन्हाचे दिवस होते आणि गार पावसाच्या रात्री होत्या. रोज संध्याकाळी राम आणि सीता विश्रांतीला बसले की लक्ष्मण शांतपणे कामाला लागायचा. तो सुकी लाकडं गोळा करून छोटी शेकोटी पेटवायचा. ओढ्यावरून गार पाणी आणायचा. भावासाठी आणि सीतेसाठी अंथरूण करायला मऊ गवत आणि ताजी पानं कापायचा.

एका संध्याकाळी ते गोदावरी नदीकाठच्या पंचवटी नावाच्या एका शांत जागी आले. सगळीकडे उंच झाडं होती. पाण्याकडेला हरणं शांतपणे पाणी पीत होती.

"ही जागा किती प्रसन्न आहे," राम म्हणाले. "लक्ष्मणा, आपल्यासाठी इथे एक घर बांधशील का?"

लक्ष्मण हसला. त्याने सगळ्यात सरळ बांबू आणि सगळ्यात मजबूत फांद्या निवडल्या. त्यांना वेलींनी एकत्र बांधलं. छतावर रुंद पानांचे थरावर थर रचले, म्हणजे पावसाचा एक थेंबही आत येणार नाही. त्याने जमीन मातीने सारवली आणि त्यावर ताजं गवत पसरलं. संध्याकाळची चांदणी उगवेपर्यंत झाडांमध्ये एक छोटीशी, नीटनेटकी, उबदार झोपडी उभी राहिली.

राम खूप वेळ तिच्याकडे पाहत राहिले. मग त्यांनी आपल्या भावाला प्रेमाने मिठी मारली.

"तू माझ्यासाठी किती काय केलंस," ते म्हणाले. "मी तुझे आभार कसे मानू?"

लक्ष्मणाने मान हलवली. "दादा, आभार मानण्यासारखं काहीच नाही. तुमची काळजी घेणं हाच माझा आनंद आहे."

त्या रात्री राम आणि सीता झोपडीत झोपले. लक्ष्मण गुडघ्यांवर धनुष्य ठेवून बाहेर पहारा देत बसला. डोक्यावर तारे हळूहळू फिरत होते. दूर कुठेतरी घुबड बोललं. नदी कुजबुजत होती. कधी कधी लक्ष्मणाचे डोळे जड व्हायचे. पण प्रत्येक वेळी त्याला आपलं वचन आठवायचं, तो रात्रीच्या गार हवेचा खोल श्वास घ्यायचा, आणि थोडा अजून ताठ बसायचा.

जुन्या कथा सांगतात की त्या सगळ्या वर्षांत लक्ष्मणाने रात्रभर पहारा द्यायचं ठरवलं, म्हणजे राम आणि सीता शांतपणे विश्रांती घेऊ शकतील. कुणीही त्याला तसं सांगितलं नव्हतं. त्याच्या मनाने ठरवलं होतं, आणि एकदा मनाने एखादी गोष्ट ठरवली की ती बदलत नसे.

एका सकाळी जवळच्या वनातल्या गावातली एक छोटी मुलगी रानफळांची टोपली घेऊन झोपडीकडे आली. तिला लक्ष्मण अंगण झाडताना आणि गुणगुणताना दिसला.

"तुम्ही थकत नाही का?" तिने विचारलं. "मी तुम्हाला रोज दिवसभर काम करताना आणि रात्रभर पहारा देताना पाहते. तुम्हाला राजवाड्यात परत जावंसं वाटत नाही का?"

लक्ष्मण झाडूवर टेकला आणि त्याने त्यावर विचार केला.

"आपण कुणावर प्रेम करतो," तो म्हणाला, "तेव्हा काम जड वाटत नाही. प्रेमामुळे काम हलकं वाटतं. ती रोज दिलेली एक छोटीशी भेट वाटते. आणि वचन नदीसारखं असतं. तुम्ही तिच्याकाठी चालत राहिलात, तर ती तुम्हाला सोबत वाहून नेते."

मुलीने नीटनेटकी झोपडी, झाडलेलं अंगण, व्यवस्थित रचलेली लाकडं, ताज्या पाण्याचं मातीचं मडकं पाहिलं. तिने लक्ष्मणाचा शांत चेहरा पाहिला. मग जणू काहीतरी नवं समजल्यासारखी ती हळूच मान डोलावू लागली.

वर्षं सरली. ऋतू बदलले. फुलं उमलली, गळली आणि पुन्हा उमलली. ऊन असो वा वादळ, लक्ष्मण तसाच राहिला: स्थिर, सावध आणि प्रेमळ. रोज रोज केलेली शांत काळजी हेही एक प्रकारचं धैर्यच आहे.

शेवटी चौदा वर्षं संपली आणि ते चालत अयोध्येला परत आले, तेव्हा अख्खं शहर दिवे घेऊन त्यांच्या स्वागताला बाहेर आलं. म्हणूनच आपण दिवाळीत पणत्या लावतो. लोकांनी रामाचा जयजयकार केला. सीतेवर फुलं उधळली. आणि मागून शांतपणे चालणाऱ्या लक्ष्मणाला पाहिलं, तेव्हा त्यांना उमगलं की त्याचं स्थिर मन इतकी वर्षं एक आसरा होतं, त्याने पंचवटीत बांधलेल्या पानांच्या छतासारखं. स्थिर मन इतरांसाठी आसरा असतं.

त्याची आई सुमित्रा हिने सगळ्यात आधी त्याला मिठी मारली. "तू तुझा शब्द पाळलास," ती म्हणाली.

लक्ष्मण फक्त हसला. त्याच्यासाठी शब्द पाळणं कधीच ओझं नव्हतं. ती फक्त त्याची प्रेम करण्याची रीत होती.

त्या रात्री, चौदा वर्षांत पहिल्यांदाच, तो राजवाड्यातल्या आपल्या मऊ अंथरुणावर झोपला आणि सकाळपर्यंत गाढ झोपला.

बाळा, तुझ्यासाठीही कुणीतरी पहारा देतंय, ताऱ्यांखालच्या लक्ष्मणासारखं स्थिर.

पुढची गोष्ट वाचा →हनुमान आणि औषधींचा पर्वत

रामायण मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: रामायण, Ayodhya कांड · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

लक्ष्मणाने वनवासात रामाच्या मागे जाण्याचा घेतलेला निर्णय वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्याकांडात सांगितला आहे, सुमित्रेच्या प्रसिद्ध आशीर्वादासह: रामाला वडील मान आणि सीतेला आई, म्हणजे वनच अयोध्या होईल. उत्तर भारतभरच्या रामलीला आजही हा निरोप सादर करतात, आणि नाशिकजवळच्या पंचवटीला त्यांच्या वनातल्या झोपडीची जागा म्हणून लोक भेट देतात. ही पुनर्कथा युद्धं वगळते आणि शांत काम जपते: सरपण, पाणी, पानांचं आणि बांबूचं छत, आणि रोज रात्री गुडघ्यांवरचं धनुष्य. आपल्याला वाहून नेणाऱ्या नदीसारखं वचन ही प्रतिमा तिची स्वतःची आहे. गरोदरपणात ती दीर्घ काळ चिकाटीने घेतलेल्या संयमी, प्रेमळ काळजीचा सन्मान करते.

बाळासोबत विचार करा

न सांगता कुणी शांतपणे तुमची काळजी घेतली आहे? तुम्ही त्यांचे आभार कसे मानाल?

संकल्प: माझ्या बाळावरचं माझं प्रेम स्थिर आहे, आणि मी ते रोज छोट्या छोट्या गोष्टींतून व्यक्त करते.

आशीर्वाद: तुमच्या प्रवासाच्या प्रत्येक पावलावर बळ, आशा आणि चिकाटी तुमची साथ करो.

पात्रे

लक्ष्मण
— रोजच्या रोज आपलं वचन पाळणारा निष्ठावान भाऊ.
राणी सुमित्रा
— मुलाच्या निर्णयाला आशीर्वाद देणारी शहाणी आई.
राम आणि सीता
— लक्ष्मण भक्तिभावाने ज्यांची सेवा करतो ती प्रेमळ जोडी.

बोध

खरं प्रेम दिवसेंदिवस वचन पाळण्यातून दिसतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, ऊन असो वा पाऊस, मी तुझ्यासोबत राहीन असं वचन देते.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

लक्ष्मण वनात जाण्यापूर्वी सुमित्रेने त्याला काय सांगितलं?

स्रोत: वाल्मीकी रामायण, अयोध्याकांड

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी हलका गर्भावस्था योग करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 9व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

लक्ष्मणाचा अढळ निश्चय ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरेत लक्ष्मणाला निष्ठावान, अढळ सेवेचं प्रतीक मानलं जातं, आणि सुमित्रेचा आशीर्वाद आजही भारतीय घरांत उद्धृत केला जातो. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की कुणीतरी भरवशाचं गोष्टींवर लक्ष ठेवून आहे, हे माहीत असल्याने होणाऱ्या आईला निवांत विश्रांती घ्यायला मदत होते.

लक्ष्मणाचा अढळ निश्चय गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 9 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा