Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 61 · आठवडा 9

सावली देणारं वडाचं झाड

गावाच्या टोकाला असलेलं एक प्रचंड जुनं वडाचं झाड पक्षी, प्राणी आणि वाटसरूंना आसरा देतं. कडक उन्हाळ्यात प्रत्येक जीव त्याच्या गार सावलीत विसाव्याला येतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: उदार मन एखाद्या मोठ्या झाडासारखं सगळ्यांना आसरा देतं.

या गोष्टीत

पात्रे
वडाची वृक्षदेवता, लाकूडतोड्या, माकडीण
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
5 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 61 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 9 · ७ पैकी दिवस 5
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 9: बाळाची वाढ

जातक परंपरा अनेकदा सर्व जीवांना आसरा देणाऱ्या वृक्षदेवतांच्या गोष्टी सांगते, आणि भारतीय गावांनी फार पूर्वीपासून वडाला सगळ्यांची, पवित्र सावली मानलं आहे. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की हिरव्या, सावलीच्या जागी वेळ घालवल्याने आणि प्रेमळ समाजाचा भाग असल्याच्या भावनेने आईला निवांत व्हायला मदत होते.

हवी असेल तर घे. पण आधी, तिच्याखाली कोण बसलंय ते पाहा.

एका शांत गावाच्या टोकाला, धुळीच्या रस्त्याकडेला, एक इतकं जुनं वडाचं झाड उभं होतं की ते कधी लहान होतं हे कुणालाच आठवत नव्हतं.

त्याचं मुख्य खोड एखाद्या छोट्या घराएवढं रुंद होतं. त्याच्या फांद्यांवरून लांब राखाडी दोरांसारख्या पारंब्या लोंबत होत्या, आणि त्यातल्या अनेक पारंब्या जमिनीपर्यंत पोहोचून स्वतःच नवी खोडं झाल्या होत्या. त्यामुळे ते झाड हातात हात घालून एकत्र उभ्या असलेल्या एका अख्ख्या कुटुंबासारखं दिसायचं.

जातक कथा सांगणारे म्हणतात की त्या वडात एक प्रेमळ वृक्षदेवता राहायची. ती शहाणी आणि सहनशील होती, आणि जवळ येणाऱ्या प्रत्येक जीवावर तिचं प्रेम होतं.

पक्षी त्याच्या पानांत उंचावर घरटी बांधायचे. खारी त्याच्या पारंब्यांवरून वरखाली पळायच्या. गाई त्याच्या सावलीत बसून हळूहळू रवंथ करायच्या. मुलं त्याच्या खालच्या फांद्यांना झोके घ्यायची. आणि रस्त्यावरचे वाटसरू थांबायचे, आपली गाठोडी खाली ठेवायचे, आणि त्या गार हिरव्या सावलीत सुटकेचा निःश्वास टाकायचे.

झाड काहीच मागायचं नाही. खरा दयाळूपणा बदल्यात काहीच मागत नाही. ते फक्त उभं राहायचं, फांद्या पसरायचं, आणि देत राहायचं.

एका उन्हाळ्यात सगळ्या प्रदेशावर प्रचंड उष्णता आली. रोज सकाळी सूर्य पांढराशुभ्र आणि प्रखर उगवायचा. ओढे आटत गेले. गवत पेंढ्याच्या रंगाचं झालं. इतकं गरम होत होतं की कावळेसुद्धा चोची उघड्या ठेवून गप्प बसायचे.

वडाकडे अधिकाधिक प्राणी येऊ लागले. कोरड्या जंगलातून हरणं आली. छातीला बिलगलेल्या पिल्लाला घेऊन एक माकडीण आली. थकलेल्या बैलांना घेऊन एक म्हातारा शेतकरी आला. कुंभाराचं कुटुंब आपल्या लहानग्यांना घेऊन आलं. सगळे त्या रुंद फांद्यांखाली दाटीवाटीने बसले, आणि झाडाने प्रत्येकासाठी जागा केली.

त्यांच्या वर पानं हळूच सळसळत होती, आणि सावलीतून एक मंद झुळूक वाहत होती. मुलं झोपी गेली. बैलांनी माना खाली केल्या. माकडिणीने आपल्या पिल्लाला झोका दिला, आणि पिल्लाने डोळे मिटले.

त्याच गावात सोमदत्त नावाचा एक लाकूडतोड्या राहायचा. तो काही वाईट माणूस नव्हता. पण तो काळजीत होता. त्याच्या कुटुंबाला पैशांची गरज होती, आणि त्याने ऐकलं होतं की शहरातल्या एका श्रीमंत व्यापाऱ्याला नव्या सभागृहासाठी मजबूत लाकूड हवं आहे.

"त्या जुन्या वडाच्या फांद्या सगळ्या दरीत सगळ्यात जाड आहेत," सोमदत्ताने विचार केला. "सगळ्यात मोठी फांदी तोडली तर मला चांगली किंमत मिळेल."

म्हणून एका तप्त दुपारी त्याने कुऱ्हाड उचलली आणि रस्त्याने झाडाकडे चालू लागला.

तो तिथे पोहोचेपर्यंत उन्हाने त्याचा चेहरा भाजला होता आणि घसा कोरडा पडला होता. पाय दुखत होते. कुऱ्हाड जड वाटत होती. काही विचार न करता तो सावलीत शिरला, आणि लगेच गार हवेने त्याला पाण्यासारखं वेढून घेतलं.

काम सुरू करण्याआधी क्षणभर विश्रांती घ्यायला तो एका मुळावर बसला. कुंभाराच्या कुटुंबातल्या एका छोट्या मुलीने त्याच्याकडे वर पाहिलं आणि ती हसली. तिने मातीचा एक पेला पुढे केला.

"खोडाजवळच्या माठात पाणी आहे," ती म्हणाली. "इथे सगळे ते वाटून घेतात."

त्याने पाणी प्यायलं. ते गार होतं, कारण माठ दिवसभर सगळ्यात दाट सावलीत ठेवलेला होता.

सोमदत्त त्या मोठ्या खोडाला टेकून बसला. वर त्याला घरट्यांमधल्या पक्ष्यांची कुजबुज ऐकू आली. त्याने माकडीण आणि तिचं झोपलेलं पिल्लू पाहिलं. आपल्या बैलावर हात ठेवून बसलेला म्हातारा शेतकरी पाहिला. हरणं, मुलं, थकलेले वाटसरू पाहिले, सगळे हळूहळू श्वास घेत होते, सगळे त्या जळत्या उन्हापासून सुरक्षित होते.

तेवढ्यात सळसळणाऱ्या पानांमधून जणू कुणीतरी बोललं. कदाचित ती वृक्षदेवता असेल. कदाचित फक्त वारा असेल. पण सोमदत्ताला ते आपल्या मनाच्या खोल तळाशी स्पष्ट ऐकू आलं.

"मित्रा, तू इथे एक फांदी न्यायला आलास. हवी असेल तर घे. पण आधी, तिच्याखाली कोण बसलंय ते पाहा."

सोमदत्ताने ज्या मोठ्या फांदीला तोडायचं ठरवलं होतं तिच्याकडे वर पाहिलं. फक्त त्या एका फांदीखाली त्याने तीन घरटी, एक झोपलेलं कुटुंब आणि दोन थकलेली हरणं मोजली.

तो खूप वेळ अगदी स्तब्ध बसून राहिला. काही घेण्याआधी आपण थांबून त्याचा कुणावर परिणाम होईल ते पाहू शकतो.

मग त्याने आपली कुऱ्हाड गवतात खाली ठेवली.

"मी माझं लाकूड दुसऱ्या मार्गाने मिळवेन," तो हळूच म्हणाला. "नदीकाठी पडलेल्या फांद्या आहेत, ज्या कुणालाच नको आहेत. हे झाड कोणत्याही सभागृहापेक्षा जास्त महत्त्वाचं काम करतंय."

संध्याकाळी डोंगरांकडून गार वारा आला, आणि ऋतूतले पहिले ढग आभाळात तरंगू लागले. सोमदत्त कोणतंही लाकूड न घेता घरी गेला, पण छातीत एक हलकी, उबदार भावना घेऊन.

दुसऱ्या दिवशी तो नदीवर गेला आणि त्याने पडलेलं सुकं लाकूड गोळा केलं, आणि ते पुरेसं होतं. आणि त्यानंतर प्रत्येक उन्हाळ्यात तो वडाच्या झाडाकडे परत यायचा. कुऱ्हाड घेऊन नाही, तर ताज्या पाण्याने भरलेला मातीचा मोठा माठ घेऊन, जो तो तहानलेल्या कुणासाठीही खोडाजवळ ठेवायचा. देण्याची एक कृती दुसऱ्या मनाला द्यायला शिकवू शकते.

वड रुंद, हिरवा आणि सहनशील होऊन उभा राहिला, सगळ्यांना आपली सावली देत. आज रात्री त्याच्या फांद्यांखाली मातीचा माठ भरलेला आहे, पक्षी झोपलेले आहेत, आणि एक लांब राखाडी पारंबी नुकतीच जमिनीला टेकते आहे, नवं खोड व्हायला तयार.

बाळा, तुझ्यासाठीही एक रुंद, प्रेमळ सावली वाट पाहतेय, ज्यात तू प्रेम करशील त्या प्रत्येकासाठी जागा आहे.

पुढची गोष्ट वाचा →सोनेरी हंसाचा प्रेमळ सल्ला

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

जातक जन्मकथांमध्ये वृक्षदेवतांच्या, म्हणजे मोठ्या झाडांमध्ये राहून भोवतालच्या जीवनाचं रक्षण करणाऱ्या देवतांच्या, अनेक गोष्टी आहेत; ही कथा त्याच कुटुंबातून उगवली आहे. वडाचा भारतभर सन्मान केला जातो, त्याच्या पारंब्या नवी खोडं बनतात, म्हणूनच गावच्या पंचायती आणि वाटसरू फार पूर्वीपासून वडाखाली जमत आले आहेत. इथे कोणतीही देवता रागावत नाही की धमकावत नाही. लाकूडतोड्या फक्त खाली बसतो, एक मुलगी त्याला पाणी देते, आणि तो विकायला निघालेल्या त्याच फांदीखालची घरटी, माकडाचं झोपलेलं पिल्लू आणि हरणं त्याला दिसतात. लक्ष देऊन पाहण्याचा हा एक हळुवार धडा आहे, आणि वाढत्या कुटुंबासाठी आसऱ्याचं एक सुखद चित्र.

बाळासोबत विचार करा

तुमच्यासाठी कोण शांत आसरा बनलं आहे, आणि तुम्ही त्यांचे आभार कसे मानाल?

संकल्प: वडासारखीच मी माझ्या बाळाला आणि माझ्या प्रिय माणसांना शांत आसरा देते.

आशीर्वाद: तुमचं मन करुणेने भरून जावो आणि तुमच्या प्रवासाला प्रेम आणि आधाराची साथ मिळो.

पात्रे

वडाची वृक्षदेवता
— सगळ्यांना सावली देणारी एक प्रेमळ देवता.
लाकूडतोड्या
— झाडाचं मोल समजणारा एक काळजीत पडलेला माणूस.
माकडीण
— आपल्या पिल्लासाठी सावलीत विसावा शोधणारी आई.

बोध

उदार मन एखाद्या मोठ्या झाडासारखं सगळ्यांना आसरा देतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, वडासारखंच माझं प्रेम एक गार सावली आहे, जिथे तू नेहमी विसावू शकतोस.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

वडाच्या झाडाखाली कोण कोण विसाव्याला आलं?

स्रोत: जातक कथा (वृक्षदेवतांच्या गोष्टी)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 9व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

सावली देणारं वडाचं झाड ही गोष्ट काय शिकवते?

जातक परंपरा अनेकदा सर्व जीवांना आसरा देणाऱ्या वृक्षदेवतांच्या गोष्टी सांगते, आणि भारतीय गावांनी फार पूर्वीपासून वडाला सगळ्यांची, पवित्र सावली मानलं आहे. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की हिरव्या, सावलीच्या जागी वेळ घालवल्याने आणि प्रेमळ समाजाचा भाग असल्याच्या भावनेने आईला निवांत व्हायला मदत होते.

सावली देणारं वडाचं झाड गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 9 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा