Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Panchatantra · दिवस 231 · आठवडा 33

हरणासाठी पहारा देणारा कावळा

चित्रांग हरीण आणि सुबुद्धी कावळा जुने मित्र आहेत. एक लबाड कोल्हा हरणाशी मैत्री करतो आणि त्याला शेतकऱ्याच्या शेतात, दोरीच्या फासापर्यंत नेतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: कुणावर पूर्ण विश्वास ठेवण्याआधी त्याला नीट ओळखून घ्या.

या गोष्टीत

पात्रे
चित्रांग, सुबुद्धी, क्षुद्र
मूळ ग्रंथ
हितोपदेश
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 231 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 33 · ७ पैकी दिवस 7
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 33: बाळाची वाढ

परंपरा सांगते की पंचतंत्र आणि हितोपदेशातली ही कथा गोड शब्द आणि खरी मैत्री यांतला फरक शिकवते. आपल्या मुलाभोवती कोणती प्रामाणिक, स्थिर माणसं असावीत याचा विचार करायला ती पालकांना बोलावते. आईच्या शांत मनावरील अभ्यास सुचवतात की विश्वासाचा आधार गर्भावस्थेतली काळजी कमी करू शकतो.

खरा मित्र कदाचित स्पष्ट बोलेल, पण तू हाक मारलीस की तो येतो आणि सकाळपर्यंत सोबत राहतो.

रोज सकाळी चित्रांग नावाचं एक तरुण हरीण नदीकाठच्या हिरव्या कुरणात चरायचं, आणि रोज सकाळी सुबुद्धी नावाचा एक शहाणा म्हातारा कावळा चाफ्याच्या झाडावर उंच बसून आपल्या चमकदार काळ्या डोळ्यांनी त्याच्यावर लक्ष ठेवायचा. ते अनेक वर्षांपासून मित्र होते.

एके दिवशी एक कोल्हा कुरणातून भटकत आला. त्याचं नाव होतं क्षुद्र. तो हडकुळा आणि लबाड होता, आणि त्या गुटगुटीत तरुण हरणाला पाहून त्याने ओठांवरून जीभ फिरवली.

"मी या हरणाशी मैत्री केली," त्याने विचार केला, "तर कदाचित त्याला अशा ठिकाणी नेऊ शकेन जिथे तो अडकेल. मग तो माझा होईल."

म्हणून कोल्ह्याने आपलं सगळ्यात गोड हसू चेहऱ्यावर आणलं आणि दुडक्या चालीने जवळ आला. "सुप्रभात, मित्रा," तो म्हणाला. "या जंगलात मी अगदी एकटा आहे, ना कुटुंब, ना सोबती. तू माझा मित्र होशील का?"

चित्रांगाचं मन प्रेमळ होतं. "अर्थात," तो म्हणाला. "चल, माझ्या मित्राला, कावळ्याला भेट."

कोल्ह्याला पाहून सुबुद्धीने मान तिरकी केली आणि बराच वेळ त्याच्याकडे पाहत राहिला. "चित्रांगा," तो हळूच म्हणाला, "दयाळू असणं चांगलं आहे. पण कुणावर पूर्ण विश्वास ठेवण्याआधी त्याला ओळखून घेणं हेही शहाणपणाचं आहे. खरा मित्र तो जे करतो त्यावरून हळूहळू ओळखू येतो, फक्त तो जे बोलतो त्यावरून नाही."

कोल्ह्याने दुखावल्याचं नाटक केलं. "अरे कावळ्या, तूही एकेकाळी अनोळखीच होतास."

चित्रांगाला कुणाशी कठोर वागायचं नव्हतं. "त्याला राहू दे, सुबुद्धी. आपण सगळे मित्र होऊ."

म्हणून कोल्हा राहिला. आणि रोज तो हरणाशी एकाच गोष्टीबद्दल बोलायचा. "चित्रांगा, जवळच मला एक शेत माहीत आहे, अगदी गोड हिरव्या गव्हाने भरलेलं. तू चाखून पाहायलाच हवं."

एका सकाळी चित्रांग त्याच्यामागे तिथे गेला. गहू उंच, ताजा आणि चविष्ट होता. चित्रांग दिवसामागून दिवस तिथे खायला जाऊ लागला. पण ते शेत एका शेतकऱ्याचं होतं, आणि आपला गहू नाहीसा होताना पाहून शेतकऱ्याने ताटांमध्ये दोरीचा एक फास लावला.

एका संध्याकाळी चित्रांगाचा पाय त्यात पडला. दोरी त्याच्या पायाभोवती हळुवार पण घट्ट आवळली. त्याने ओढलं, खूप ओढलं, पण त्याला सुटता आलं नाही.

"मित्रा कोल्ह्या!" त्याने हाक मारली. "मदत कर ना! तुझ्या धारदार दातांनी ही दोरी कुरतड!"

कोल्हा जवळ आला आणि त्याने दोरीकडे पाहिलं. मग तो मागे सरकला. "अरे, प्रिय चित्रांगा, आज माझा उपवास आहे. मी दोरीला दात लावू शकत नाही. कदाचित उद्या." आणि वाट पाहायला तो झुडपांत सटकला.

अंधारत चाललेल्या शेतात चित्रांग एकटाच उभा होता, त्याचं हृदय जोरात धडधडत होतं.

इकडे जंगलात सुबुद्धीच्या लक्षात आलं की आपला मित्र घरी आला नाही. तो हाका मारत झाडामागून झाडावर उडत गेला, आणि शेवटी चांदण्यात त्याला चित्रांग गव्हाच्या शेतात दिसला.

तो झेप घेत खाली आला आणि त्याच्या शेजारी उतरला. "मी आलोय," तो म्हणाला. "घाबरू नकोस."

"अरे, सुबुद्धी," हरीण म्हणालं. "तुझं बरोबर होतं. मी कोल्ह्यावर फार लवकर विश्वास ठेवला. आता मी काय करू?"

कावळ्याने नीट विचार केला. "ऐक. सकाळी शेतकरी येईल. तो दिसला की कुशीवर आडवा पड आणि अगदी स्थिर पडून राहा, गाढ झोपल्यासारखा. तुला घेऊन जायला तो दोरी सैल करेल. माझी काव काव ऐकताच उडी मार आणि जितक्या जोरात पळता येईल तितक्या जोरात पळ."

रात्रभर सुबुद्धी आपल्या मित्राशेजारी बसून हळूहळू बोलत राहिला, म्हणजे त्याला एकटं वाटू नये.

सूर्योदयाला शेतकरी आला. त्याने हरणाला अगदी स्थिर पडलेलं पाहिलं. "हं," तो म्हणाला, "बिचारं थकून गेलं असेल." त्याने खाली वाकून दोरी सैल केली.

काव! काव! सुबुद्धी ओरडला.

चित्रांगाने उडी मारली आणि वाऱ्यापेक्षाही वेगाने शेतातून धूम ठोकली. शेतकरी इतका चकित झाला की तो गव्हातच बसला. मग डोकं खाजवत तो हसला. "वा! त्या हरणाला एक हुशार मित्र आहे."

आणि झुडपांत लपलेल्या कोल्ह्याने शेतकऱ्याला आपल्या दिशेने वळताना पाहिलं. तो शेपूट पायांत घालून त्या जंगलातून पळून गेला आणि पुन्हा कधीच परत आला नाही.

त्या संध्याकाळी चित्रांग आणि सुबुद्धी चाफ्याच्या झाडाखाली एकत्र बसले. हरणाचा पाय थोडा दुखत होता, पण तो सुरक्षित होता.

"धन्यवाद, मित्रा," चित्रांग म्हणाला. "तू रात्रभर माझ्याबरोबर थांबलास."

"मित्र असंच करतात," कावळा म्हणाला. "खोटा मित्र गोड बोलतो आणि तुला गरज असते तेव्हा नाहीसा होतो. खरा मित्र कदाचित स्पष्ट बोलेल, पण तू हाक मारलीस की तो येतो आणि सकाळपर्यंत सोबत राहतो."

नदीपलीकडे सूर्य मावळत असताना चाफ्याची फुलं त्यांच्याभोवती गवतावर एकेक करून गळत होती.

बाळा, तुला सकाळपर्यंत सोबत राहणारे मित्र मिळतील, आणि आम्ही त्यांच्यातले पहिले असू.

पुढची गोष्ट वाचा →चार मित्र आणि शिकाऱ्याचं जाळं

पंचतंत्र मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: हितोपदेश · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

हितोपदेशाची सुरुवात मित्रलाभ, म्हणजे मित्र जोडण्याविषयीच्या भागाने होते, आणि त्यातल्या कथांमध्ये चित्रांग हरीण, शहाणा कावळा सुबुद्धी आणि लबाड कोल्हा क्षुद्र यांची कथा आहे. ती पंचतंत्राच्याच कुळातली प्राणिकथा आहे, जी शतकानुशतकं भारतभर सांगितली जात आहे. हे कथन कुणावर पूर्ण विश्वास ठेवण्याआधी त्याला ओळखून घेण्याचा कावळ्याचा इशारा तसाच ठेवतं, पण आपला सगळ्यात जास्त उबदारपणा रात्रभराच्या पहाऱ्याला देतं: फासात अडकलेल्या मित्राशेजारी सूर्योदयापर्यंत बसलेला कावळा, आणि सुटण्याची एक हुशार युक्ती. होणाऱ्या आईबाबांसाठी ती एका गोड वचनाने संपते: मुलाचे सोबत राहणारे पहिले मित्र होण्याचं.

बाळासोबत विचार करा

एखाद्या लांब रात्री तुमच्या सोबत कोण थांबलं होतं, आणि त्यामुळे काय बदललं?

संकल्प: माझ्या आणि माझ्या बाळाच्या शेजारी राहणाऱ्या खऱ्या मित्रांनी मी वेढलेली आहे.

आशीर्वाद: तुला आणि तुझ्या बाळाला तुमच्यावर लक्ष ठेवणारे खरे मित्र लाभोत, आणि कुणावर विश्वास ठेवावा हे ओळखण्याचं शहाणपण मिळो.

पात्रे

चित्रांग
— प्रेमळ, विश्वास ठेवणारं तरुण हरीण.
सुबुद्धी
— शहाणा कावळा आणि खरा मित्र.
क्षुद्र
— फक्त मैत्रीचं नाटक करणारा लबाड कोल्हा.

बोध

कुणावर पूर्ण विश्वास ठेवण्याआधी त्याला नीट ओळखून घ्या.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, प्रेमाने तुझ्यावर लक्ष ठेवणारे खरे मित्र तुला मिळोत.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

हरणाचा खरा मित्र कोण होता, आणि ते तुम्हाला कसं कळलं?

स्रोत: हितोपदेश, पहिला भाग (मित्रलाभ): हरीण, कावळा आणि कोल्हा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी हलका गर्भावस्था योग करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 33व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • कबुतर आणि मुंगी · दिवस 36

    अशीच गोष्ट

    भारतीय बोधकथांची परंपरा सांगते की कोणताही दयाळूपणा फार लहान नसतो, आणि मदत करायला कोणताही मित्र फार लहान नसतो. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की छोट्या छोट्या दयाळू कृती करणे आणि काळजी घेणाऱ्या वर्तुळाचा भाग असल्याचे जाणवणे आईचे मन प्रसन्न करू शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

हरणासाठी पहारा देणारा कावळा ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरा सांगते की पंचतंत्र आणि हितोपदेशातली ही कथा गोड शब्द आणि खरी मैत्री यांतला फरक शिकवते. आपल्या मुलाभोवती कोणती प्रामाणिक, स्थिर माणसं असावीत याचा विचार करायला ती पालकांना बोलावते. आईच्या शांत मनावरील अभ्यास सुचवतात की विश्वासाचा आधार गर्भावस्थेतली काळजी कमी करू शकतो.

हरणासाठी पहारा देणारा कावळा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 33 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा