Jataka · दिवस 165 · आठवडा 24
लहानगा सिद्धार्थ शाळेत जातो
राजा शुद्धोदन लहान सिद्धार्थाला गुरु विश्वामित्रांच्या लेखनशाळेत घेऊन जातात. मुलगा चौसष्ट लिपींची नावं सांगतो, तरीही नम्रपणे मित्रांबरोबर शिकायची इच्छा धरतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: खरं शहाणपण नम्र राहतं आणि आपली देणगी सगळ्यांबरोबर वाटून घेतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- सिद्धार्थ, विश्वामित्र, महाप्रजापती
- मूळ ग्रंथ
- जातक कथा
- वाचनाचा वेळ
- 3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 165 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 24 · ७ पैकी दिवस 4
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 24: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- लहानगा सिद्धार्थ शाळेत जातो
- मंत्र
- गायत्री मंत्र
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
बुद्धांच्या बालपणीचा हा प्रसंग शिक्षणाला नम्रतेशी जोडतो: गुरूपेक्षा जास्त जाणणारा मुलगाही आपल्या वर्गमित्रांमध्ये आनंदाने बसतो. शिक्षण हे हळुवार असू शकतं, जिथे प्रत्येक अक्षरात प्रेम, सत्य आणि शांतता असते, असं चित्रही तो उभं करतो.
प्रत्येक अक्षर उच्चारलं जात असताना, त्याच्यासोबत एक छोटी, हळुवार शिकवण उमटल्यासारखी वाटली, शांत मंदिरातल्या घंटेसारखी.
फार पूर्वी, बर्फाच्छादित पर्वतांच्या पायथ्याशी असलेल्या कपिलवस्तू नगरीत, सिद्धार्थ नावाचा एक लहान राजकुमार एका बागेतल्या राजवाड्यात मोठा होत होता. पुढे तो बुद्ध, म्हणजे जागृत झालेला, होणार होता.
तो शिकण्याइतका मोठा झाला तेव्हा त्याचे वडील राजा शुद्धोदन म्हणाले, "आज माझा मुलगा लेखनशाळेत जाईल." सगळी नगरी आनंदून गेली.
ललितविस्तर नावाचा जुना बौद्ध ग्रंथ सांगतो की रस्ते झाडून त्यांच्यावर थंड पाणी शिंपडलं होतं. खिडक्यांमधून फुलं लटकत होती. मुलं पाट्या आणि लेखण्या घेऊन लहान राजकुमाराच्या बाजूने धावत होती.
वादक हळुवार वाद्यं वाजवत होते. हवेत चमेली आणि चंदनाचा सुगंध होता. सिद्धार्थ आपले वडील आणि आपली प्रेमळ मावशी महाप्रजापती यांच्यामध्ये चालत होता. तिनेच त्याला खूप मायेने वाढवलं होतं.
शाळेत गुरु विश्वामित्र वाट पाहत होते. ते विद्वान होते आणि त्यांनी अनेक मुलांना शिकवलं होतं. पण लहान राजकुमाराला पाहिल्यावर त्यांना असं काहीतरी वाटलं जे पूर्वी कधीच वाटलं नव्हतं.
मुलाचा चेहरा इतका शांत आणि तेजस्वी होता, जणू स्थिर पाण्यावर उगवणारा चंद्र, की गुरुजींचे गुडघे थरथरले. त्यांनी त्या मुलासमोर जवळजवळ जमिनीपर्यंत वाकून नमस्कार केला.
सिद्धार्थाने त्यांना हळुवार हात देऊन उठवलं आणि हसला. मग तो बाकीच्या मुलांबरोबर चटईवर बसला, गुडघ्यांवर आपली छोटी पाटी ठेवून, सगळ्यांसारखाच शिकायला तयार.
सुरुवातीला बाकीची मुलं त्याच्याकडे लाजत लाजत डोकावत होती. पण तो प्रत्येकाकडे इतक्या प्रेमाने हसला की लवकरच ती त्याच्या जवळ येऊन बसली आणि आपल्या पाट्या, लेखण्या त्याला दाखवू लागली.
"आता," विश्वामित्र थोडे संकोचून म्हणाले, "मी तुम्हाला लिहायला शिकवायला सुरुवात करतो."
सिद्धार्थाने चमकत्या डोळ्यांनी वर पाहिलं. "गुरुजी," त्याने नम्रपणे विचारलं, "तुम्ही मला कोणती लिपी शिकवणार? लिपी तर कितीतरी आहेत."
आणि तो एकामागून एक नावं सांगू लागला: ब्राह्मी लिपी, खरोष्ठी लिपी, आणि अनेक देशांच्या, डोंगरांच्या, समुद्रांच्या आणि दूरदूरच्या नगरांच्या लिपी. ग्रंथ सांगतो की त्याने चौसष्ट लिपींची नावं घेतली.
गुरुजींचं तोंड आश्चर्याने उघडंच राहिलं. "मला तर यातल्या सगळ्यांची नावंही माहीत नाहीत," ते हळूच म्हणाले. "हा मुलगा माझ्याकडून शिकायला आलेला नाही. मला वाटतं, तो आपल्याला शिकवायला आला आहे."
तरीही सिद्धार्थ नम्रच राहिला. "कृपया आम्हा सगळ्यांना एकत्र शिकवा," तो म्हणाला. आणि मग पाठ सुरू झाला, राजकुमार आपल्या मित्रांमध्ये आनंदाने बसलेला होता.
विश्वामित्रांनी वर्णमाला सुरू केली. मुलं आपल्या उंच, गोड आवाजात प्रत्येक अक्षर त्यांच्या मागोमाग म्हणू लागली, जणू सकाळचे छोटे पक्षी.
आणि मग काहीतरी अद्भुत घडलं. प्रत्येक अक्षर उच्चारलं जात असताना, त्याच्यासोबत एक छोटी, हळुवार शिकवण उमटल्यासारखी वाटली, शांत मंदिरातल्या घंटेसारखी.
एक अक्षर जणू म्हणत होतं, "सगळं बदलतं, आकाशातल्या ढगांसारखं." दुसरं जणू म्हणत होतं, "प्रत्येक जिवाशी प्रेमाने वागा." आणखी एक, "खरं बोला." आणखी एक, "शांत राहा."
हे विचार कुठून येत आहेत ते मुलांना कळत नव्हतं, पण त्यांची मनं शांत होत असल्याचं त्यांना जाणवलं. काही हसली. काहींनी नीट ऐकता यावं म्हणून डोळे मिटले.
गुरुजींनीही ऐकलं, आणि त्यांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले. त्यांनी आयुष्यभर अक्षरं शिकवली होती, पण अक्षरं अशी गाताना त्यांनी कधीच ऐकली नव्हती.
शाळा सुटल्यावर मुलं संध्याकाळच्या प्रकाशात सिद्धार्थाबरोबर घरी चालत गेली. ती आपल्या पाट्यांबद्दल, नव्या अक्षरांबद्दल आणि त्या विलक्षण, गोड आवाजांबद्दल गप्पा मारत होती.
राजवाड्यात महाप्रजापतीने लहान राजकुमाराच्या बोटांवरची शाई धुतली आणि त्याच्या कपाळावर पापा घेतला. "पहिला दिवस कसा गेला?" तिने विचारलं. "खूप आनंदात," सिद्धार्थ म्हणाला.
ललितविस्तर सांगतो की त्या दिवशी वर्णमाला ऐकणाऱ्या हजारो मुलांची मनं चांगुलपणाकडे वळली.
बाळा, लवकरच तूही आपली पहिली अक्षरं एकेक करून शिकशील. तू शिकशील त्या प्रत्येक अक्षरात काहीतरी प्रेमळ आणि खरं असो. मी तुझ्या शेजारी बसेन, तुझी पाटी तुझ्या गुडघ्यांवर असेल.
आता विश्रांती घे, बाळा. तुझा पहिला धडा इतकाच आहे: तू खूप लाडका आहेस.
जातक मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जातक कथा · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
बोधिवृक्षाच्याही खूप आधी, ललितविस्तर सूत्र प्रत्येक कुटुंबाला ओळखीच्या एका प्रसंगावर थांबतं: मुलाचा शाळेचा पहिला दिवस. इसवी सनाच्या सुरुवातीच्या शतकांत संस्कृतमध्ये रचलेलं हे बुद्धचरित्र उत्सवी तपशिलांनी भरलेलं आहे, आणि त्यातला लेखनशाळेचा अध्याय ब्राह्मी आणि खरोष्ठीसह प्राचीन लिपींच्या लांबलचक यादीसाठी विद्वानांमध्ये प्रसिद्ध आहे. महान व्यक्तींच्या बालपणीच्या अनेक कथांत ते आपल्या गुरूंनाही मागे टाकताना दिसतात, पण ही कथा मुलाच्या नम्रतेवर रेंगाळते, जो सगळ्यांबरोबर शिकवा अशी विनंती करतो. प्रत्येक अक्षरातून एक छोटं सत्य उमटणारी गाणारी वर्णमाला पालकांना शिक्षण हळुवार असल्याची सुंदर कल्पना देते, आणि आई आधीच बाळाशी बोलत असते अशा शांत संध्याकाळींसाठी ती अगदी योग्य आहे.
बाळासोबत विचार करा
तुमच्या स्वतःच्या शाळेच्या पहिल्या दिवसाची काय आठवण आहे, आणि त्या दिवशी तुमचा हात कुणी धरला होता?
संकल्प: मी माझ्या बाळाशी बोलते तो प्रत्येक शब्द प्रेम आणि सत्य घेऊन जातो.
आशीर्वाद: तुला शिकायला आवडो, तू नम्र राहावास, आणि तू शिकशील त्या प्रत्येक अक्षरात तुला प्रेम सापडो.
पात्रे
- सिद्धार्थ
- — शिकायला आवडणारा शांत, नम्र लहान राजकुमार.
- विश्वामित्र
- — आपल्या नव्या शिष्याला पाहून थक्क झालेले प्रेमळ गुरु.
- महाप्रजापती
- — सिद्धार्थाला वाढवणारी मायाळू मावशी.
बोध
खरं शहाणपण नम्र राहतं आणि आपली देणगी सगळ्यांबरोबर वाटून घेतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, लवकरच तू तुझी पहिली अक्षरं शिकशील. मी तुझ्या शेजारी बसेन, आणि प्रत्येक अक्षर प्रेमासोबत येईल.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
शाळेच्या पहिल्या दिवशी सिद्धार्थाने आपल्या गुरुजींना काय विचारलं?
स्रोत: ललितविस्तर सूत्र, अध्याय १० (लेखनशाळा)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 24व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- गौतम स्वामी क्षमा मागतात
तेच मूल्य
जैन शास्त्रांतली ही गोष्ट दाखवते की नम्रता आणि सत्यवचन एकत्र असतात. सर्वात ज्ञानी माणसांकडूनही चुका होऊ शकतात, आणि लवकर क्षमा मागितल्याने मन हलके राहते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
लहानगा सिद्धार्थ शाळेत जातो ही गोष्ट काय शिकवते?
बुद्धांच्या बालपणीचा हा प्रसंग शिक्षणाला नम्रतेशी जोडतो: गुरूपेक्षा जास्त जाणणारा मुलगाही आपल्या वर्गमित्रांमध्ये आनंदाने बसतो. शिक्षण हे हळुवार असू शकतं, जिथे प्रत्येक अक्षरात प्रेम, सत्य आणि शांतता असते, असं चित्रही तो उभं करतो.
लहानगा सिद्धार्थ शाळेत जातो गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 24 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.