Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Nature · दिवस 93 · आठवडा 14

रात्री फुलणारा पारिजातक

रात्री पारिजातकाला जागे होताना पाहायला मीरा आणि तिची आजी अंगणात बसतात. पहिली चांदणी उगवताच अंधारात छोट्या सुगंधी कळ्या उमलतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: सुंदर गोष्टी अनेकदा शांतपणे उमलतात, आणि त्या वाटून देण्यासाठीच असतात.

या गोष्टीत

पात्रे
मीरा, आजी, पारिजातकाचे झाड
मूळ ग्रंथ
मूळ निसर्गकथा (रात्री फुलणारा प्राजक्त, भारतीय अंगण)
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 93 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 14 · ७ पैकी दिवस 2
तिमाही
तिमाही 2
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 14: बाळाची वाढ
मंत्र
ॐ

अनेक भारतीय घरांत पारिजातकाची फुले खाली पडल्यावरच वेचली जातात, झाडाने सकाळच्या पूजेला मोकळ्या मनाने दिलेली भेट म्हणून. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की संध्याकाळचे शांत विधी आणि हलके सुगंध शरीराला विसावायला मदत करतात, अगदी प्राजक्ताजवळ आजीबरोबर बसल्यासारखे.

सुंदर दिसायला पारिजातकाला सूर्याची गरज नसते. जग शांत होते तेव्हा तो उमलतो.

आकाश आधी केशरी, मग गुलाबी, मग गडद निळे होत असताना मीरा आपल्या आजीबरोबर अंगणाच्या पायऱ्यांवर बसली होती.

अंगणाच्या कोपऱ्यात, दगडी कठड्याच्या विहिरीशेजारी, एक छोटे झाड उभे होते. त्याची पाने खरखरीत आणि हिरवी होती. त्याच्या बारीक फांद्या थोड्या वाकलेल्या होत्या, जणू एखादी म्हातारी आजी हात टेकून विसावली असावी. दिवसभर ते अगदी साधेसुधे दिसायचे. मुले त्याच्याजवळून पळत जायची. कोंबड्या त्याच्याखाली दाणे टिपायच्या. कोणी त्याच्याकडे दुसऱ्यांदा पाहायचेही नाही.

पण ते होते पारिजातकाचे झाड, रात्री फुलणारी प्राजक्ताची फुले, आणि पारिजातक एक गुपित जपून ठेवतो.

"आजी," मीरा म्हणाली, "तू रोज संध्याकाळी इथेच का बसतेस?"

आजी हसली. "कारण मला पारिजातकाला जागे होताना पाहायला आवडते."

मीराने झाडाकडे पाहिले. "झाडे रात्री जागी होत नाहीत. ती माझ्यासारखी झोपतात."

"हे झाड नाही," आजी म्हणाली. "बघ."

पहिली चांदणी उगवली. एक रातकिडा गाऊ लागला. हवा गार झाली आणि मातीचा सुगंध येऊ लागला.

मग फांद्यांच्या टोकांवर छोट्या छोट्या कळ्या सैल होऊ लागल्या. हळूहळू त्या उमलल्या. प्रत्येक फुलाला काही पांढऱ्या पाकळ्या होत्या, बाळाच्या नखासारख्या मऊ, आणि मध्ये चमकदार केशरी रंगाची छोटी देठी.

एक फूल उमलले. मग दुसरे. मग दहा. मग शंभर.

मीराने श्वास रोखला. "आजी! ते अंधारात फुलतेय!"

"हो," आजी म्हणाली. "सुंदर दिसायला पारिजातकाला सूर्याची गरज नसते. जग शांत होते तेव्हा तो उमलतो."

अंगणभर एक गोड, हलका सुगंध पसरला. तो गुलाबासारखा भडक नव्हता. तो मऊ होता, दुसऱ्या खोलीतून ऐकू येणाऱ्या गाण्यासारखा.

मीराने तो श्वासात भरून घेतला. "याचा वास गुपितासारखा आहे," ती म्हणाली.

आजी हसली. "अगदी बरोबर."

त्या दोघी एकत्र बसून चांदण्यात मंद चमकणारी पांढरी फुले पाहत राहिल्या. एक पतंग फडफडत आला आणि एका पाकळीवर विसावला.

"आजी, ही फुले कोणासाठी आहेत?" मीराने विचारले. "अंधारात ती कोणालाच दिसत नाहीत."

"रात्रीला दिसतात," आजी म्हणाली. "चंद्राला दिसतात. आणि आपल्यालाही दिसतात, कारण आपण वाट पाहिली."

मीराचे डोळे जड झाले. आजीने आपली शाल दोघींभोवती गुंडाळली.

"अजून एक नवल आहे," आजी म्हणाली. "पण त्यासाठी तुला लवकर उठावे लागेल."

तो गोड सुगंध भोवती दरवळत असताना मीरा आजीच्या मांडीवर झोपी गेली.

दुसऱ्या दिवशी अगदी पहाटे, सूर्य उगवण्याआधी, आजीने तिला हळूच उठवले. "चल, मीरा. चल, बघ."

त्या दोघी पावलांचा आवाज न करता अंगणात आल्या. आकाश फिकट राखाडी होते. हवा गार आणि दवाने ओली होती.

आणि तिथे, पारिजातकाखाली, सगळी जमीन फुलांनी झाकली होती.

पांढरी आणि केशरी, पांढरी आणि केशरी, जणू एखाद्या पाहुण्यासाठी काढलेली मऊ रांगोळी. झाडाने रात्रीत आपली सगळी फुले सोडून दिली होती. ती एकेक करून, पिसांसारखी शांतपणे खाली उतरली होती.

"अरे," मीरा म्हणाली. "त्याने सगळी देऊन टाकली."

"हो," आजी म्हणाली. "पारिजातक एका रात्रीसाठी फुलतो, आणि मग आपली फुले सकाळला अर्पण करतो. म्हणूनच अनेक घरांत लोक ही फुले कधी झाडावरून तोडत नाहीत. फक्त खाली पडलेली वेचतात. ही फुले म्हणजे मोकळ्या मनाने दिलेली भेट आहे."

मीराने गुडघे टेकून एकेक फूल वेचले आणि पितळेच्या छोट्या ताटात ठेवले. केशरी देठांनी तिच्या बोटांच्या टोकांवर हलकासा सोनेरी रंग उमटला.

"आता झाड उदास होईल का?" तिने विचारले. "त्याच्याकडे काहीच उरले नाही."

आजीने वर बोट दाखवले. पानांमध्ये नव्या छोट्या कळ्या आधीच वाट पाहत होत्या.

"आज रात्री ते पुन्हा फुलेल," ती म्हणाली. "देण्याने प्रेमळ मन रिते होत नाही, तसाच पारिजातकही. रोज संध्याकाळी तो पुन्हा फुलांनी भरून जातो."

मीराने ताट आत नेले आणि देवघरातल्या छोट्या दिव्याशेजारी ठेवले. सगळी खोली गोड, नव्या सुगंधाने भरली.

सूर्य उगवला. कोंबड्या बाहेर आल्या. अंगण गजबजले, उजळले, आणि पारिजातक पुन्हा आपल्या कोपऱ्यात शांत, साधासुधा दिसत उभा राहिला.

पण आता मीराला त्याचे गुपित ठाऊक होते.

आज रात्री कुठेतरी, पाकळी-पाकळीने, कुणाला न दिसणाऱ्या अंधारात एक पारिजातक उमलत असेल. सगळ्यात सुंदर गोष्टी शांत अंधारात उमलतात. बाळा, तूही शांतपणे उमलतो आहेस, तू तुझ्या वेळेत उमल, आणि एका सकाळी तू आमची सगळ्यात गोड भेट होशील.

पुढची गोष्ट वाचा →आंब्याच्या झाडाचे वर्ष

निसर्ग मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: निसर्ग परंपरेतून प्रेरित मूळ कथा

या गोष्टीमागे

पारिजातक, म्हणजे रात्री फुलणारा प्राजक्त, अंधार पडल्यावर आपली पांढरी-केशरी फुले उमलवतो आणि पहाटेपर्यंत ती खाली सोडतो, आणि अनेक भारतीय घरांत पूजेसाठी ही फुले तोडण्याऐवजी जमिनीवरून वेचली जातात. ही मूळ निसर्गकथा याच प्रथेभोवती रचलेली आहे, अंगणाच्या पायऱ्यांवर बसलेल्या मीरा आणि तिच्या आजीच्या नजरेतून. सौंदर्य किंवा गर्वाबद्दलच्या फुलांच्या कथांपेक्षा वेगळी, ही शांतपणे पाहण्याची आणि मोकळ्या मनाने दिलेली भेट स्वीकारण्याची कथा आहे: रांगोळीसारखा फुलांचा गालिचा, सोनेरी झालेली बोटे, आधीच वाट पाहणाऱ्या नव्या कळ्या. देण्याने झाड रिते होत नाही, हे आजीचे वाक्य मनात रेंगाळते. गर्भारपणात संध्याकाळी वाचायला ही मऊ, सुगंधी कथा आहे.

बाळासोबत विचार करा

सध्या स्वतःमध्ये कोणती शांत, न दिसणारी वाढ तुम्हाला जाणवते आहे?

संकल्प: माझ्या आत सुंदर गोष्टी शांतपणे उमलत आहेत.

आशीर्वाद: तुमच्या संध्याकाळी शांत असोत, आणि तुमच्या भोवती आणि तुमच्या आत होणारे शांत उमलणे तुम्हाला जाणवो.

पात्रे

मीरा
— वाट पाहायला आणि निरखायला शिकणारी जिज्ञासू मुलगी.
आजी
— झाडाचे शांत गुपित जाणणारी आजी.
पारिजातकाचे झाड
— अंधारात सुंदर फुलणारे एक साधे झाड.

बोध

सुंदर गोष्टी अनेकदा शांतपणे उमलतात, आणि त्या वाटून देण्यासाठीच असतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या छोट्या फुला, तू माझ्या आत शांतपणे उमलतो आहेस, आणि तुझा सुगंध आधीच माझे मन भरून टाकतो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

पारिजातक आपली फुले केव्हा उमलवतो?

स्रोत: मूळ निसर्गकथा (रात्री फुलणारा प्राजक्त, भारतीय अंगण)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 14व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • अरुंधती, स्थिर छोटी चांदणी · दिवस 273

    अशीच गोष्ट

    भारतीय लग्नाच्या परंपरेत वधू-वरांना सप्तर्षींमधली वसिष्ठांशेजारची अरुंधती चांदणी स्थिर सहजीवनाचं प्रतीक म्हणून दाखवली जाते, आणि महाभारत सांगतं की तिच्या निष्ठेची नक्कल करता आली नाही. ती होणाऱ्या पालकांना आपल्या बाळासाठी ते जपत असलेल्या स्थिर प्रेमाचा विचार करायला बोलावते. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की जोडीदाराचा भक्कम आधार जाणवल्याने ताण कमी होऊ शकतो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

रात्री फुलणारा पारिजातक ही गोष्ट काय शिकवते?

अनेक भारतीय घरांत पारिजातकाची फुले खाली पडल्यावरच वेचली जातात, झाडाने सकाळच्या पूजेला मोकळ्या मनाने दिलेली भेट म्हणून. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की संध्याकाळचे शांत विधी आणि हलके सुगंध शरीराला विसावायला मदत करतात, अगदी प्राजक्ताजवळ आजीबरोबर बसल्यासारखे.

रात्री फुलणारा पारिजातक गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 14 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा