Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Women of India · दिवस 104 · आठवडा 15

लल्लेश्वरीचा घडा

तरुण लल्ला नदीवर जाताना देव आपल्या श्वासाइतका जवळ आहे, असं गाते. तिची सासू तिच्या घड्यात एक जड दगड लपवते.

गोष्टीचे तात्पर्य: शांत, आनंदी मन कोणतंही ओझं वाहू शकतं.

या गोष्टीत

पात्रे
लल्ला (लल देद), सासू
मूळ ग्रंथ
कवयित्री लल देद (लल्लेश्वरी) हिच्याबद्दलची काश्मिरी लोकपरंपरा, चौदावं शतक
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 104 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 15 · ७ पैकी दिवस 6
तिमाही
तिमाही 2
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 15: बाळाची वाढ
मंत्र
ॐ

लल देदची वाखं प्रत्येक धर्माच्या काश्मिरी लोकांना प्रिय आहेत, आणि परंपरा तिला अंतर्मनातल्या शांतीचा असा आवाज मानते, जो संकटांनी डळमळला नाही. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सुचवतं की गाणं गाणं आणि हळू, लयीत चालणं जड दिवसांतही मज्जासंस्थेला शांत करू शकतं.

दगडही सोबत आला. त्याने माझं गाणं थांबलं नाही.

रोज सकाळी, सूर्य उगवण्याआधी, एक तरुण स्त्री डोक्यावर मातीचा गोल घडा घेऊन नदीवर जायची.

ही गोष्ट काश्मीरच्या खोऱ्यातली, सुमारे सातशे वर्षांपूर्वीची. तिथले डोंगर बर्फ पांघरायचे आणि दर शरद ऋतूत चिनारची झाडं लाल-सोनेरी व्हायची. त्या तरुणीचं नाव होतं लल्ला. पुढे लोक तिला लल देद, म्हणजे लल्ला आजी, म्हणू लागले. पण या गोष्टीत ती अजून तरुण होती.

लल्लाला ते खोरं फार आवडायचं. सकाळच्या चुलीच्या धुराचा वास आवडायचा. तलावांवर मऊ पांढऱ्या शालीसारखं तरंगणारं धुकं आवडायचं. छोट्या छोट्या गोष्टींनी ती थक्क व्हायची: पानावरचा दवबिंदू, डबक्यात अंघोळ करणारी चिमणी, दूरच्या शिखरांवरचा पहिला बर्फ.

तिचं लग्न एका गजबजलेल्या घरात झालं होतं. रोज ती सूर्याआधी उठायची. अंगण झाडायची. चूल पेटवायची. मग घडा डोक्यावर घेऊन निघायची.

वाट लांब होती. ती विलोच्या झाडांजवळून आणि लाकडी पुलांवरून वळणं घेत जायची. लल्ला घाई करायची नाही. चालताना ती स्वतःशीच गाणी गायची.

तिची गाणी लहान आणि साधी होती. प्रत्येक हृदयातल्या प्रकाशाबद्दल होती. देव दूर कुठे नाही, तर अगदी जवळ, आपल्या श्वासाइतका जवळ आहे, याबद्दल होती.

"जंगलात शोधायला कशाला जायचं?" ती गायची. "मी ज्याला शोधते, तो इथेच, माझ्या आत आहे."

नदीकाठी लल्ला गुडघ्यावर बसून घडा भरायची. पाणी चमकदार आणि गार असायचं. पाण्यात पसरणारी वर्तुळं पाहत, त्यात दिसणाऱ्या आकाशाकडे पाहून ती हसायची. मग घडा काळजीपूर्वक उचलून घरी परतायची.

तिची सासू कडक स्वभावाची होती. लल्लाची शांत गाणी तिला कळायची नाहीत. "ही फार स्वप्नं बघते," ती म्हातारी कुरकुरायची. "हिने जरा भरभर कामं करावीत. आकाशाशी कमी बोलावं."

जुने कथाकार सांगतात, एके दिवशी सासूने एक छोटीशी युक्ती केली. लल्ला निघण्याआधी तिने घड्याच्या तळाशी एक जड गोल दगड हळूच ठेवून दिला.

"बघूया," ती पुटपुटली, "हिच्या गाण्याने घडा हलका होतो का."

लल्लाच्या लक्षात आलं नाही. घडा जड वाटत होता, पण तिने तक्रार केली नाही. ती फक्त थोडी हळू चालली आणि थोडं हळू गायली.

नदीवर तिने घडा काठोकाठ भरला. दगड पाण्याखाली लपून राहिला. आणि लल्ला चेहऱ्यावर ऊन घेत घरी परतली.

ती अंगणात पोहोचली तेव्हा घरची सगळी मंडळी जमली. ती अडखळते का, हे पाहायला सासू थांबली होती. तिचा उसासा ऐकायला थांबली होती.

पण लल्लाने घडा हळुवारपणे खाली ठेवला. "हे घ्या पाणी, आई," ती म्हणाली. "नदीचं ताजं पाणी."

म्हातारीने आत डोकावून पाहिलं. पाणी स्वच्छ आणि स्थिर होतं, आणि आकाशाच्या एका छोट्या तुकड्यासारखं चमकत होतं. आणि कथाकार सांगतात, त्या घड्यात कुणाच्याही आठवणीपेक्षा जास्त पाणी असल्यासारखं वाटत होतं, जणू नदीच तिच्यासोबत घरी आली होती.

घरच्यांनी पाणी प्यायलं. अंघोळी केल्या. स्वयंपाक केला. तरीही घडा भरलेलाच वाटत होता.

शेवटी सासूने तळाशी हात घातला आणि तिला तिचा दगड सापडला. तो हातात धरून तिने लल्लाकडे पाहिलं. लल्ला फक्त हसली आणि पुन्हा कामाला लागली.

"हा तू सगळ्या वाटेत वाहून आणलास?" म्हातारीने हळूच विचारलं.

"मी पाणी वाहून आणलं," लल्ला म्हणाली. "दगडही सोबत आला. त्याने माझं गाणं थांबलं नाही."

सासू बराच वेळ काहीच बोलली नाही. मग तिने तो दगड दाराजवळ ठेवून दिला. कदाचित त्या दिवशी तिच्या मनात काहीतरी मऊ झालं.

वर्षांनी लल्लाने ते घर सोडलं आणि खोऱ्यात भटकू लागली. ती एक कवयित्री आणि साधिका झाली. ती काश्मिरी भाषेत आपली कवनं, ज्यांना वाख म्हणतात, गायची. शेतकऱ्यांनी आणि विणकरांनी ती पाठ केली, आणि सहाशे वर्षांहून अधिक काळ लोटला तरी काश्मिरी लोक आजही ती उद्धृत करतात.

आपण सगळेच कधी कधी छोटे दगड वाहत असतो: एखादी काळजी, एखादा कठोर शब्द, एखादा थकलेला दिवस. पण घड्यातला दगड मनातलं गाणं थांबवू शकत नाही. कृपा आपल्याला पुन्हा पुन्हा भरत राहते, आणि मन नदीच्या पाण्यासारखं स्वच्छ राहू शकतं.

अंगणातला तो मातीचा गोल घडा डोळ्यांसमोर आणा, काठोकाठ भरलेला आणि सकाळच्या आकाशाने चमकणारा. बाळा, आज रात्री तू काहीही वाहत असलास, तरी तुझ्या मनात आश्चर्यासाठी नेहमीच जागा असते.

पुढची गोष्ट वाचा →छोटी मीरा आणि बासरी

भारतातील स्त्रिया मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भारतातील स्त्रिया परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

लल देद, जिला लल्लेश्वरी किंवा लल्ला असंही म्हणतात, ही चौदाव्या शतकातली काश्मीरची संत कवयित्री होती. तिची छोटी कवनं, वाख, काश्मिरी भाषेतल्या सर्वात जुन्या कवितांपैकी आहेत आणि खोऱ्यातले हिंदू आणि मुस्लिम दोघंही ती आजही उद्धृत करतात. तिच्या सुरुवातीच्या संसाराबद्दलच्या गोष्टी, घड्यात लपवलेल्या दगडाच्या गोष्टीसह, लिखित इतिहासातून नव्हे तर काश्मिरी लोकपरंपरेतून पुढे आल्या आहेत. या कथेचं वैशिष्ट्य म्हणजे तिला फार नाट्याची गरज नाही: लल्लाला वजन जाणवतं, ती हळू चालते, गात राहते, आणि भरलेला, चमकणारा घडाच शांतपणे तिच्यासाठी बोलतो. वाद नाही, फक्त धीर. आपलं स्वतःचं नवं ओझं वाहणाऱ्या होणाऱ्या आईसाठी ही हळू चालण्याची, हळू गाण्याची आणि सुंदरपणे पुढे जात राहण्याची एक कोमल प्रतिमा आहे.

बाळासोबत विचार करा

आज तुम्ही वाहिलेला एक छोटा दगड कोणता, आणि तुम्हाला गात राहायला कशाने मदत केली?

संकल्प: मी छोटी ओझी वाहूनही माझं गाणं जपू शकते.

आशीर्वाद: तुमचं मन शांत राहो, तुमचा प्रवास आनंदी होवो, आणि तुमच्या बाळाला सुंदर गुणांचा आशीर्वाद लाभो.

पात्रे

लल्ला (लल देद)
— आपलं गाणं कधीच न थांबवणारी आनंदी गायिका.
सासू
— आधी कडक, पण तिचं मन हळूहळू मऊ होतं.

बोध

शांत, आनंदी मन कोणतंही ओझं वाहू शकतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, वाट जड वाटली तरी तू गात राहा.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

घडा जड वाटला तेव्हा लल्लाने काय केलं?

स्रोत: कवयित्री लल देद (लल्लेश्वरी) हिच्याबद्दलची काश्मिरी लोकपरंपरा, चौदावं शतक

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 15व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

लल्लेश्वरीचा घडा ही गोष्ट काय शिकवते?

लल देदची वाखं प्रत्येक धर्माच्या काश्मिरी लोकांना प्रिय आहेत, आणि परंपरा तिला अंतर्मनातल्या शांतीचा असा आवाज मानते, जो संकटांनी डळमळला नाही. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सुचवतं की गाणं गाणं आणि हळू, लयीत चालणं जड दिवसांतही मज्जासंस्थेला शांत करू शकतं.

लल्लेश्वरीचा घडा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 15 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा